ترکمن یگیت لر اجتماعی و فرهنگی غورامه سینینگ فاریاب ولایتی اداری و دوزیش بولیم اورین باساری حرمتلی محمد سلیم "سرداش" نینگ غوتلاغ سوزی!
من افغانستان ترکمن
۰۴ شهریور ۱۳۸۹
دوست لیق باره ده :
دوسـت لیق ده اورتانی توت ، آیدیب بولـمز دوسـت بیـرگـون دشمان بولسه . (حضرت محمد "ص" )
غریب اولکشی دوستی یوق بولسه . ( حضرت علی "ک" )
دوستی تیز تاپجق بول مانگ وتیز هم اوزینگیزدن اوزه ق لتمانگ . ( سولرن )
دیلی سویجی نینگ دوستی کوپ . ( داد به فارسی )
حقیقی دوستلر گوزدن گیتسه ده یوره ک دن گیتمه یور. ( سیسرون )
حقیقی دوست هممه نارسه دن قیمت راق . ( لارشفوکو )
دوستینگ دلیل سیز غهار ایتسه اونینگ دوست لیغینه انان مه . ( قابوس وشمگیر )
دوسـت لیق ده اورتانی توت ، آیدیب بولـمز دوسـت بیـرگـون دشمان بولسه . (حضرت محمد "ص" )
غریب اولکشی دوستی یوق بولسه . ( حضرت علی "ک" )
دوستی تیز تاپجق بول مانگ وتیز هم اوزینگیزدن اوزه ق لتمانگ . ( سولرن )
دیلی سویجی نینگ دوستی کوپ . ( داد به فارسی )
حقیقی دوستلر گوزدن گیتسه ده یوره ک دن گیتمه یور. ( سیسرون )
حقیقی دوست هممه نارسه دن قیمت راق . ( لارشفوکو )
دوستینگ دلیل سیز غهار ایتسه اونینگ دوست لیغینه انان مه . ( قابوس وشمگیر )
۲۲ تیر ۱۳۸۹
ENE CAN
انه جـــــان لار بیـــشِِِِیــــرســـه زحمت بیـــــلن
عجایـــــب لذتـــــی باردیــــر ایشلیکـــــینـــــگ
غاریــــــــپ پمـــــادوری همــــــده ات بیلـــــــن
یاریم گــــون محنتـــــی باردیر ایشلیــکینـــــگ
* * *
دولدیرار ســـاچاغــــی بـیر غاپاق بیــــشـــسه
ســـوار مهمـــــانلاری هـــــر ناچه اویشــــسه
مســـــت ایدر آدمــــــی معـــــدانگه دوشســــه
مــزا برکتـــــی باردیــــــر ایــــشلیــــــکینــــگ
* * *
تاپـــیلمـــــاز دنیــــاده اونینـــــگ مزاســــــــی
دنگ بولمـــــاز همـــــبرگه همـــــده پیزاســــی
نصیــــب ایتــــسه خدایم بولســــــا رضاســـــی
ایزینــــدن راحتـــــی باردیر ایشلیـــــکینــــــگ
* * *
ایمـــه دیک لـــر گــــــوروب غالار حیــــــرانه
بــــیشــــیب گیلــــسه همــــه بــــولار پروانـــه
آچ غــــرینــــا بــــولار هـــــــردم درمــــانـــــه
سینــــگدیرمک زحمـــــتی باردیر ایـشلیکینـگ
* * *
چای ایچـــمسنـــگ زحمـــت بیرر ایـــزینــــدن
اییــــنلر خبــــردار اونــــینـــــگ رازیـــنــــدان
ارمــان غالـــــماز هرکیــــم داد سا دوزینـــدان
قـــــواتــــی همتــــی باردیـــر ایشلیـــکینـــــگ
* * *
قـــــویاش دیـــر هــــردم شــــکــــر خـــــــدایم
بول قیلـــگینیـــــنگ نعمـــــتـــلری هـــــر دایم
ایمـــــک نصــــیــــــب ایلــــه دینگه اوز پایـــم
هـر اویـــــده حرمتـــــی باردیر ایــشلیکینـــگ
عجایـــــب لذتـــــی باردیــــر ایشلیکـــــینـــــگ
غاریــــــــپ پمـــــادوری همــــــده ات بیلـــــــن
یاریم گــــون محنتـــــی باردیر ایشلیــکینـــــگ
* * *
دولدیرار ســـاچاغــــی بـیر غاپاق بیــــشـــسه
ســـوار مهمـــــانلاری هـــــر ناچه اویشــــسه
مســـــت ایدر آدمــــــی معـــــدانگه دوشســــه
مــزا برکتـــــی باردیــــــر ایــــشلیــــــکینــــگ
* * *
تاپـــیلمـــــاز دنیــــاده اونینـــــگ مزاســــــــی
دنگ بولمـــــاز همـــــبرگه همـــــده پیزاســــی
نصیــــب ایتــــسه خدایم بولســــــا رضاســـــی
ایزینــــدن راحتـــــی باردیر ایشلیـــــکینــــــگ
* * *
ایمـــه دیک لـــر گــــــوروب غالار حیــــــرانه
بــــیشــــیب گیلــــسه همــــه بــــولار پروانـــه
آچ غــــرینــــا بــــولار هـــــــردم درمــــانـــــه
سینــــگدیرمک زحمـــــتی باردیر ایـشلیکینـگ
* * *
چای ایچـــمسنـــگ زحمـــت بیرر ایـــزینــــدن
اییــــنلر خبــــردار اونــــینـــــگ رازیـــنــــدان
ارمــان غالـــــماز هرکیــــم داد سا دوزینـــدان
قـــــواتــــی همتــــی باردیـــر ایشلیـــکینـــــگ
* * *
قـــــویاش دیـــر هــــردم شــــکــــر خـــــــدایم
بول قیلـــگینیـــــنگ نعمـــــتـــلری هـــــر دایم
ایمـــــک نصــــیــــــب ایلــــه دینگه اوز پایـــم
هـر اویـــــده حرمتـــــی باردیر ایــشلیکینـــگ
۱۳ تیر ۱۳۸۹
ملا رستم " مُخلص
ملا رستم " مُخلص"
نازک خیال شاعر مرحوم ملا رستم " مُخلص" قزل آیاقلی نینگ عمر یولی بیلان باغلان شیقلی بیر غیسغه جه معلومات
ملا رستم " مُخلص " دولت یار " مخدوم " اوغلی ، دولت یار " یحیی " اوغلی ، یحیی " محمدسید" اوغلی
ملا رستم " مُخلص " قزل آیاق لی لبابینگ قزل آیاق اوبه سینده (۱۳۰۹) هـ ش بیرمونگ اوچ یوز دوقوز لانجی هجری شمسی ییلینده چهار شنبه گونی بیر روحانی مشغله ده دنیا اینیار ، ومرحوم ملا رستم " مُخلص " شول حقده آیدیب دور:
بیرمونگ اوچ یوز دوقوزلانجی آت ییلی
دنــــــــــــیا گلیب گوزیم آچدیم یرانلار
غم خانه گلدیم دیب داغلایوب دلی
گــوزیاشیمنی یره سا چدیم یرانلار
چهارشنبه گـــون برجِ جوزا آینده
گوزیم آچیب گلدیم غم سراینده
وطــــــــن توتدیم برخرابات جاینده
گاهی یانیب گاهی اوشدیم یرانلار
قــــزل آیاق ایلینده لباب یوردینده
انه دین اوغولیب آغلایوب شونده
رسول امت من الله غه بنده
یرا دانه تصـدیق اتدیم یرانلار
ترکمنستان روس لار طرفیندان باسلیب آلینندان سونگ ملا رستم " مُخلص " مهاجر بولوب افغانستان نینگ جوزجان ولایتی نینگ قزل آیاق اوبه سینه گوچیب گیلیور لار.
ملا رستم " مُخلص " باشلانغچ اوقولارینی مرحوم قزل آیاق خلیفه بابه نینگ مدرسه سینده مرحوم مولوی نیاز بیردی رحمة الله علیه نینگ یانیندان باشلاب دور، شول مدرسه ده ینه حرمتلی مولوی شهاب الدین سنگچهار یک لی نینگ یانیندان هم علم حاصل ادیب بیوک یوقاری اُوقیب لی علم حاصل ادیجی لرینگ سانیندا اوزینی تانیدیب دور ، سونگ شول مدرسه ده برناچه وغت درس بریجی حیثنده مشغول لانیور، ملا رستم " مُخلص " شعر وادبیاته آیراتین اونس بیریور. واول ( مُخلص ) تخلص ادینمک بیلان شعر یازماق لیغه مشغول بولیار. وغوشغی لر نینگ مضمونی بیوک درجه ده بولوب ترکمن خلقی نینگ دردلی واحساسلی شاعر لرنینگ جمله سیندان حساب لانیور.
مخلص بیر اولی مرتبه لی شاعر لردان بولیب اوغان ترکمن لرنینگ بیر گورنیکلی ادبیات چی سی وعالمی حساب لانیور، و اول همیشه ایل اولس نینگ سواد لی علم لی بولماق لیغی اوغرینده کوپ تلاش لر ادیب خلقی علم لی بولماق لیغه چاغریوردی . وایل اولس نینگ درد وغین چلیق گوریان لیغنی سوز بیلان بیرین بیرین بیان اتیور دی ، مخلص یاشایش ده غریب لیق وکمبغل لیق تکلیفنی کوپ چکیب وشونینگ اوچین دور کیم ، همیشه غریب ومسکین لرینگ گوون ایسلاک لارینی اوز غوشغی لرینده بیان اتیوردی ، وهمیشه عدل ، انصاف و انسان سویرلیک طرفنده دوریب ظالم وجابر لارینگ ، نادان و احمق لارینگ اتیون جبر وظلم لارینی غتتی تنقید اتیور ، ومرحوم مخلص اوز زمانیندا خلقی نینگ چکیان درد و الم لارینی آیدینگ و آچیق بیان اتیور دی ، ظالم ، قاتل و جابر لری برک تنقید اتیور دی و اولارینگ ظلم وستم لارینه باتور لیق بیلان یوزمه یوز غرشی لیق بیلدیریور دی ، شول سباب دان تالانگچی اوغری لار و شول زمان نینگ ظالم وستم گرلاری نینگ الیندان رحم سیز لیک بیلان شهید ادیلیور(۱۳۶۱) هـ ش .
ملا محمد رستم " مخلص " رحمة الله تعالی اویلی بولوب اوندان بیر اوغول واوچ قیز غالیور، ایدیلمان غالماسون ملارستم " مخلص " نینگ ( دیوان مخلص ) دان باشقه هم بر ناچه رساله لار یازیب دور :
رساله دوستی مخلص (( تصوف))
ترکمنی ضرب المثل لار
چابغه تیار بولان انشأالله تیز وغتده سیز عزیز لاره غوویشار. وینه هم بیر توپلام نی مخلص نینگ اوزی خوش خط ادیب یازدیریب تیار لان اکن لار ، اما بیر کشی شول کتابنی دیلاب آلیب دور تا شول وغت غچه امانت دیلاب آلان کتاب نی پس بران یوق اگر کتاب نی یتیران بولسه هم اظهار ندامت هم ادان یوق معلوم بولیور کیم ................ شول سباب دان تاشول وغت غه چه چاپ بولمان غالدی و برچه ترکمن خلق لاری هم موندان بیخبر غالدی .
شول یتان کتابغه مخلص ناچه ترکمن شاعر لارینگ یازان تاپدی متل لار(چیستان) لارینی یازیب دی اول شاعر لار دان شیدائی ، شاه قندی ، ملا نفس وباشغه ناچه شاعر لار وفارسی چیستان لار دان هم ضمیمه ادان تی لار ، اول نایاب ترکمنی تاپدی متل لاری شاید شولوقت غه چه کوپ آدم لار اشدیب واوقیب گورمادیک بولسه لار. آخرده اسلاگیمیز شول که اگر قیسی کشی شول کتابنی تافیب اله گتریب (( مخلص زاده مکتبه)) سینه غوشرماق بیلان اولی سیلاغ لره اییه بولوب بیلار لار وکوپ هم منت دار بولجاق.
هرکیم اوز دیلنی بیلماک حقنده
اوز دیلنی بیلیب ماهــــــر بولمغان
باشغه نینگ دلینینگ یولین آنگلامز
اوزغــــــریب حالینه نظر سالمغان
گــدار یولین ساغ وسولین آنگلاماز
عاقـــل لار اول دان اوز دیلین بیلار
هرغوران سوزلاردان معنی لار آلار
نادان هــر دل دیار برچه دان غالار
هیچ مجلیسنگ قیل وقالین آنگلاماز
اوز دیلینده ســـــــــــوزین یرینه یتیران
باشـــــــــــــغه نینگ دلینی اله گتیران
بیلیم دار آدنی شـــــــــول دور گوتاران
نادان شول کشی نینگ حالین آنگلاماز
نادان احــــــــمق اوز دیلیندان عار ادار
آخـــــــــــیراوزین قوم خویشه زار ادار
نصــــــــــیحت سوزلارین دل آزار ادار
کامه ده غرق بولسه سالین آنگلاماز
" مخلص " سوزدیار سن فکر ادیب گورگیل
خریدار تاپیلسه سونگره ســـــــــوز اورغیل
بولماسه خریداراوم ســــــــــوم اوتور غیل
ســـــــــــوزیوقماز لار سوز اقبالین آنگلاماز
دیوان مخلص۱۰لانجی صحیفه سی
۱۲ تیر ۱۳۸۹
GELİN SALAMA GELDİ
جگربندنیگ جوره سی باشین اگیب ایشکدنتوریرنیگدن غاین انه گلین سلامه گلدی
گویاباغنیگ پریسی تازه دوشب کوشکدن
سنیگ بختینگ اویانیپ دولت علامه گلدی
گلیپ سلامین آلیپ اییل خلقنیگنی بگندیر
بللاب یوران آرزونیگ نشانیگه دگندیر
الکنجی سلام بریب سنگه باشن اگندیر
توریرنیگدن غاین انه گلین سلامه گلدی
غیزلراویشــب گلینی گزدیرارلراوبانی
باشینه شی لرداقیب یوزه توتیپ چوبانی
بارن جاینـــام بلما ن گزاراویان بویانی
خبرلی بول غرنداش گلین سلامه گلدی
هـر اوباغه بارسه لربـــــــــــــیرزمه اوترمازلر
یوزین کشی گورس یوق چوبــاسین گوتارمازلر
شادلیق ایلاب گزارلرغم باردیب چوت اورمازلر
اوبا خـــــــــلقی یغنانیب شادلیق علامه گلدی
اوچ گون گزیب اوبانی برارمیش گلین سلام
غیزلراویشیب داشنده ایدارلرشــــادلیق کلام
الله مراد نظری» ایــــــــــــلایب سوزن تمام
خوش لیق گونین غوتلایب سیزه پیامه گلدی
۱۱ تیر ۱۳۸۹
ALBAY ABDULKERİM AYDIN
GENÇLER BİRLİĞİ
ALBAY ABDULKERİM AYDIN
Abdulkarim Aydın 1946 yılında Afganistan'ın Badgis velayetine bağlı Marçak kasabasında dünyaya geldi.
Babası Hacı Yazmurat Aydın daha okul çağına gelmeden kasabanın meşhur hocalarından biri olan ve Buhara'da eğitim alan Molla Aman Hummi'nin yanına vererek dini eğitim almasına sağladı.
Daha sonra okul çağı geldiğinde okula başlıyor. Bir taraftan da dini eğitimini de sürdüren Aydın, dini fıkıh ilmini ve sarfeh nahu gibi dini bilgilerini geliştirir.
1960 yılında İlkokulunu tamamlayan Abdulkerim Aydın, aynı yıl okulda başarılı olduğu için Kabil'den gelen özel heyetin talimatı ile, aynı zamanda babasının rızası olmamasına rağmen Harbokuluna yazılır ve Kabil'e gönderiler. 1966 yılında Harbokulunu üstün başarı ile tamamlayan Aydın, Afgan ordusunda göreve başlayacaktır. Askeri hizmetinin yanı sıra Türkmen edebiyatı ve sasyal çalışmalarına da başlayan Aydın, Türkmen edebiyatı yanı sıra Fars ve Peştun dili edebiyatı ile de yakından ilgilenmeye başlayacaktır. Bu çalışma edebiyat ile daha yakından ilgilenmesine ve çeşitli dallarda şiir ve makaleler yazmasına ilham verecektir.
Abdulkerim Aydın Afganistan'da ilk defa kurulan ”Afganistan Turkmenlerinin Ferhengi Encumeni”nin yardımcısı olarakda çalışır. Afganistan'da Turkmen dilende yayınlanan dergi ''Aydin''dan çeşitli makaleleri ve şiirleri de yayımlanır.
Albaylık rütbesine kadar yükselen Albay Abdulkarim Aydın, Afgan ordusunda görevi süresince çeşitli dallarda üstün hizmet madalyası kazanmıştır.
Aynı zamanda Afganistan'da sayılı Türkmen yazarlardan biri olarak bilinen Albay Aydın, Türkmenistan Aşkabat'ta yaşıyor, evli iki oğlu, beş kız çocuk babası.
”Aydın” kim diyende, aydın halımız
Adı Abdulkerim Yazmurad Oğlu
Tayfasi Sarık'dır, tiresi Sukti
Köki soyu, ili Türkmen'e bağli
”Marçak” diyen cayda inen dunyaya
Birmün üçyüz yigrimibeşinci ”h.ş.” yıl
1995 yılında Aşkabat'ta Türk kardeşlerimiz tarafından
düzenlenen Mahdumkuli'nın şiir Bayramı'nda tüm Türk halkını birliğe
çağıran şiiri.
Birleşmeli zamandır
Ey Türk'üm sen, görküm sen birleşmeli zamandır.
Bu yalanaç dünyamız tartışıkli cahandır
Galma kervandan, galma sebebi ol revandır
Adın tarihda belli, gelecegin tabandır.
Göz görecim, guvancım kalbımdadır mekani
Birleşelin barimız, çani çıkmaz yekenin
Gözi çıksın kör bolsun yaman göz dikenin
Öz halkıma Türk'üme hemiş canım gurbandır.
Ayra yurtta bolsağam, bizler ayra diymelin
Avrupadan nusga alıp ara serhet goymalin.
Pederlerdek mert bolup, namert aşın iymelin
Baş çaran millet içre mıdam şeyle peymandır.
Köki birdir, dilinin kültürünün parhi az
Edermen halk özleri, ülkeleri ala yaz
İslerem men Allah'dan bir bire bolup demsaz
Ehli Türk dilli halklar, hemmesi bir dogandır.
Bu gün mehirli gisyarın ellerini men senin
Guvanyerin ömür boyu dillerine men senin
Gızgın salam iberyerin illerine men senin
Sözlegil öz iline Türkmen halki amandır.
Ata vatan mekanım, guvanyerin men sana
Bu gün üyşüp gardaşlar, bağt getirdiler mana
Birubara şükür eylep, sığnyerin men ona
Ata yurdu bolmasa “Aydın” rengi samandır.
Meşhur Türkmen şairi Mahdumkuli Prağy'nın doğulan
gününün ''iki yüz elli yıllığı''na bağışlanıp aydılan şiir
Salam
Batmaz yıldız, Mahdumguli Praği
Senin yörep giden yoluna salam
Turkmen edebiyatının beyik direği
Senin akil, ukip- angınga salam
İl içinde yaşap gelyen hemişe
Sende bardır ören beyik endişe
Elmıdama govi üns berip her işe
Dur kimin sözlerine, diline salam
İnsan söyüp sen her nigahdan
Vatan söyerliğin haddan ziyada
Kelamın manili, süyci hem sada
Edep bağındaki gönlüne salam
Nıtpsın mıdama agz birliği
Tarip edip edermenlik- erliği
Yaman diyip bilimsizlik körlüğü
Senin beyik arman, yoluna salam
Şagladıp geleni yöreğe dile
Dogri yol görkezip ulusa ile
Höves edip yaşamaği il bile
Arasında yaşan iline salam
Sopulukda senin yok eken tayın
Yüzüni görmesin süydhorun bayın
Mıdam rayın görüp garip gedayın
Üns beren mustakim yoluna salam
Vaspıni her neçe etsem bolar az
Aydılar aydımda sözün hoş ovaz
“Aydın” oylap aytsa bu söz bolar saz
Senin “iki yüz elli” yıllığına salam
1983 Kabil
Dilek et Perverdigar'dan
Ayra saldın zalim felek,
Meni cana can dıyardan
Gazap bilen ettin helek
Cüda eylep yari yardan
Kimi eyledin karun
Kimi bağri misali hun,
Barçani eyleyip mecnun
Kimi zordan, kimi zardan
İyzarlayıp tapmadım uç
Diydim sana, ahiri puç
Kimse berip ummasız güyç
Kime orun berdin törden
Kimi un tapmaz, yapmağa nan
Kimi Benz miner, kimse Nissan
Kimse gaygi saklamak can
Yaman sözden çıkan tirden
Muhtaç ettin yoga-bara
Her yeteni diler para
İsler men derdime çere
Bir yaradan Biribar'dan
”Aydın” diyer sabir eylep
Yamanlara tovpik dilep
İl hallani, sen hem hallap
Dilek et Perverdigar'dan
Aşkabat - 1992
ALBAY ABDULKERİM AYDIN
Abdulkarim Aydın 1946 yılında Afganistan'ın Badgis velayetine bağlı Marçak kasabasında dünyaya geldi.
Babası Hacı Yazmurat Aydın daha okul çağına gelmeden kasabanın meşhur hocalarından biri olan ve Buhara'da eğitim alan Molla Aman Hummi'nin yanına vererek dini eğitim almasına sağladı.
Daha sonra okul çağı geldiğinde okula başlıyor. Bir taraftan da dini eğitimini de sürdüren Aydın, dini fıkıh ilmini ve sarfeh nahu gibi dini bilgilerini geliştirir.
1960 yılında İlkokulunu tamamlayan Abdulkerim Aydın, aynı yıl okulda başarılı olduğu için Kabil'den gelen özel heyetin talimatı ile, aynı zamanda babasının rızası olmamasına rağmen Harbokuluna yazılır ve Kabil'e gönderiler. 1966 yılında Harbokulunu üstün başarı ile tamamlayan Aydın, Afgan ordusunda göreve başlayacaktır. Askeri hizmetinin yanı sıra Türkmen edebiyatı ve sasyal çalışmalarına da başlayan Aydın, Türkmen edebiyatı yanı sıra Fars ve Peştun dili edebiyatı ile de yakından ilgilenmeye başlayacaktır. Bu çalışma edebiyat ile daha yakından ilgilenmesine ve çeşitli dallarda şiir ve makaleler yazmasına ilham verecektir.
Abdulkerim Aydın Afganistan'da ilk defa kurulan ”Afganistan Turkmenlerinin Ferhengi Encumeni”nin yardımcısı olarakda çalışır. Afganistan'da Turkmen dilende yayınlanan dergi ''Aydin''dan çeşitli makaleleri ve şiirleri de yayımlanır.
Albaylık rütbesine kadar yükselen Albay Abdulkarim Aydın, Afgan ordusunda görevi süresince çeşitli dallarda üstün hizmet madalyası kazanmıştır.
Aynı zamanda Afganistan'da sayılı Türkmen yazarlardan biri olarak bilinen Albay Aydın, Türkmenistan Aşkabat'ta yaşıyor, evli iki oğlu, beş kız çocuk babası.
”Aydın” kim diyende, aydın halımız
Adı Abdulkerim Yazmurad Oğlu
Tayfasi Sarık'dır, tiresi Sukti
Köki soyu, ili Türkmen'e bağli
”Marçak” diyen cayda inen dunyaya
Birmün üçyüz yigrimibeşinci ”h.ş.” yıl
1995 yılında Aşkabat'ta Türk kardeşlerimiz tarafından
düzenlenen Mahdumkuli'nın şiir Bayramı'nda tüm Türk halkını birliğe
çağıran şiiri.
Birleşmeli zamandır
Ey Türk'üm sen, görküm sen birleşmeli zamandır.
Bu yalanaç dünyamız tartışıkli cahandır
Galma kervandan, galma sebebi ol revandır
Adın tarihda belli, gelecegin tabandır.
Göz görecim, guvancım kalbımdadır mekani
Birleşelin barimız, çani çıkmaz yekenin
Gözi çıksın kör bolsun yaman göz dikenin
Öz halkıma Türk'üme hemiş canım gurbandır.
Ayra yurtta bolsağam, bizler ayra diymelin
Avrupadan nusga alıp ara serhet goymalin.
Pederlerdek mert bolup, namert aşın iymelin
Baş çaran millet içre mıdam şeyle peymandır.
Köki birdir, dilinin kültürünün parhi az
Edermen halk özleri, ülkeleri ala yaz
İslerem men Allah'dan bir bire bolup demsaz
Ehli Türk dilli halklar, hemmesi bir dogandır.
Bu gün mehirli gisyarın ellerini men senin
Guvanyerin ömür boyu dillerine men senin
Gızgın salam iberyerin illerine men senin
Sözlegil öz iline Türkmen halki amandır.
Ata vatan mekanım, guvanyerin men sana
Bu gün üyşüp gardaşlar, bağt getirdiler mana
Birubara şükür eylep, sığnyerin men ona
Ata yurdu bolmasa “Aydın” rengi samandır.
Meşhur Türkmen şairi Mahdumkuli Prağy'nın doğulan
gününün ''iki yüz elli yıllığı''na bağışlanıp aydılan şiir
Salam
Batmaz yıldız, Mahdumguli Praği
Senin yörep giden yoluna salam
Turkmen edebiyatının beyik direği
Senin akil, ukip- angınga salam
İl içinde yaşap gelyen hemişe
Sende bardır ören beyik endişe
Elmıdama govi üns berip her işe
Dur kimin sözlerine, diline salam
İnsan söyüp sen her nigahdan
Vatan söyerliğin haddan ziyada
Kelamın manili, süyci hem sada
Edep bağındaki gönlüne salam
Nıtpsın mıdama agz birliği
Tarip edip edermenlik- erliği
Yaman diyip bilimsizlik körlüğü
Senin beyik arman, yoluna salam
Şagladıp geleni yöreğe dile
Dogri yol görkezip ulusa ile
Höves edip yaşamaği il bile
Arasında yaşan iline salam
Sopulukda senin yok eken tayın
Yüzüni görmesin süydhorun bayın
Mıdam rayın görüp garip gedayın
Üns beren mustakim yoluna salam
Vaspıni her neçe etsem bolar az
Aydılar aydımda sözün hoş ovaz
“Aydın” oylap aytsa bu söz bolar saz
Senin “iki yüz elli” yıllığına salam
1983 Kabil
Dilek et Perverdigar'dan
Ayra saldın zalim felek,
Meni cana can dıyardan
Gazap bilen ettin helek
Cüda eylep yari yardan
Kimi eyledin karun
Kimi bağri misali hun,
Barçani eyleyip mecnun
Kimi zordan, kimi zardan
İyzarlayıp tapmadım uç
Diydim sana, ahiri puç
Kimse berip ummasız güyç
Kime orun berdin törden
Kimi un tapmaz, yapmağa nan
Kimi Benz miner, kimse Nissan
Kimse gaygi saklamak can
Yaman sözden çıkan tirden
Muhtaç ettin yoga-bara
Her yeteni diler para
İsler men derdime çere
Bir yaradan Biribar'dan
”Aydın” diyer sabir eylep
Yamanlara tovpik dilep
İl hallani, sen hem hallap
Dilek et Perverdigar'dan
Aşkabat - 1992
TAPILMAZ
قدرین بیلگین بو عمـــــــرینگ هر لحــــــظه ســــــــــــــین
گیچـــــــر بیــــر گـــــــــــون بویلـــــه دوران تاپــــــیلــــماز
دینگلـــــه سنگ هـــر لحظـــــه وجدانینــــــــگ سسیــــــن
یـــــوره گینــــــــگــــــــده ذره ارمــــــــــــان تاپیـــــلــــماز
* * *
خــــــدمــــت ایت هرکیــــمـــــه الینـــــگـــــدن گیلـــــــسه
نا امــــــــید ایتـــــمـــــــه گیل الینــــــــــگـــــده بولــــــسا
اینانمـــــــــا ظــــــالــــــــــمه واخ اولدیــــــم دیــــــســـــه
یـــونــــــــــه ثــــــــــواب اوزی ارزان تاپیلـــــــــــــــــماز
* * *
یگیـــتلیک چاغیــــــــدیر عمـــــــــــــــرینگ بهـــــــــاری
غیــــراتـــــــلی یگــــــیدینگ کـــــــان دوســـــــت و یاری
ســوزلــــــری بال کمیـــــــــــــن بولمــــــاز قــــهـــــــاری
آختـــــارســـــالار بویلــــــه انســـــــــــــــان تاپیلــــــــماز
* * *
غــــریگنـــــده ایســــــــــماز ایاغینــــــــــــگ الینــــــــگ
زور گیلـــــــــر گوزینــــــــــگه آغـــــــــری یر بیلینــــگ
ســـــــوزلــــــــه گــــــــــنده گـــــیدر هریانـــه دیلینـــــگ
بیــــــــر گـــــــــون گیدر تنـــــدن بو جــــــان تاپیلمــــــاز
* * *
خدای بــــیرن نعمتیـــــــنگ قدرینـــــــی بیلـــــــــــــــگین
ســـحــــــــــرلر اویانــــــیب شکــــــــــرینی قیلگیــــــــــن
غریبینــــــــــــگ یتیمینـــــگ دعاسیــــــــــــن الغیــــــــن
ناشکــــــــــــرلیــــــــــق قیلســـــانگ امکان تاپیلـــــــماز
* * *
(قویاش) ملــــــــــــت اوچیــــــن باغلا بیلــینـــــــــــــگی
خــدمت ایتجـــــک بولســـــــــــانگ سایلا یولینـــــــــگی
گـــــــوزله ئیـــــــــب هــر لحظــــــــه ساغ و سولینـــگی
بیگــــــــانه دان سنـــــــگا درمـــــــــــان تاپـــــــیلمـــــاز
گیچـــــــر بیــــر گـــــــــــون بویلـــــه دوران تاپــــــیلــــماز
دینگلـــــه سنگ هـــر لحظـــــه وجدانینــــــــگ سسیــــــن
یـــــوره گینــــــــگــــــــده ذره ارمــــــــــــان تاپیـــــلــــماز
* * *
خــــــدمــــت ایت هرکیــــمـــــه الینـــــگـــــدن گیلـــــــسه
نا امــــــــید ایتـــــمـــــــه گیل الینــــــــــگـــــده بولــــــسا
اینانمـــــــــا ظــــــالــــــــــمه واخ اولدیــــــم دیــــــســـــه
یـــونــــــــــه ثــــــــــواب اوزی ارزان تاپیلـــــــــــــــــماز
* * *
یگیـــتلیک چاغیــــــــدیر عمـــــــــــــــرینگ بهـــــــــاری
غیــــراتـــــــلی یگــــــیدینگ کـــــــان دوســـــــت و یاری
ســوزلــــــری بال کمیـــــــــــــن بولمــــــاز قــــهـــــــاری
آختـــــارســـــالار بویلــــــه انســـــــــــــــان تاپیلــــــــماز
* * *
غــــریگنـــــده ایســــــــــماز ایاغینــــــــــــگ الینــــــــگ
زور گیلـــــــــر گوزینــــــــــگه آغـــــــــری یر بیلینــــگ
ســـــــوزلــــــــه گــــــــــنده گـــــیدر هریانـــه دیلینـــــگ
بیــــــــر گـــــــــون گیدر تنـــــدن بو جــــــان تاپیلمــــــاز
* * *
خدای بــــیرن نعمتیـــــــنگ قدرینـــــــی بیلـــــــــــــــگین
ســـحــــــــــرلر اویانــــــیب شکــــــــــرینی قیلگیــــــــــن
غریبینــــــــــــگ یتیمینـــــگ دعاسیــــــــــــن الغیــــــــن
ناشکــــــــــــرلیــــــــــق قیلســـــانگ امکان تاپیلـــــــماز
* * *
(قویاش) ملــــــــــــت اوچیــــــن باغلا بیلــینـــــــــــــگی
خــدمت ایتجـــــک بولســـــــــــانگ سایلا یولینـــــــــگی
گـــــــوزله ئیـــــــــب هــر لحظــــــــه ساغ و سولینـــگی
بیگــــــــانه دان سنـــــــگا درمـــــــــــان تاپـــــــیلمـــــاز
۰۵ تیر ۱۳۸۹
۲۲ خرداد ۱۳۸۹
۱۳ خرداد ۱۳۸۹
TÜRKMEN YEMEKLERİ تركمن
GENÇLER BİRLİĞİ
چكديرمه ؛ پلوي سنتي تركمن
اگر تاكنون مهمان تركمنها شدهايد و چكديرمه خوردهايد، حتماً مزهي آن را هنوز زير دندان داريد. هرگاه كه گفت و گويي با ديگران دربارهي انواع غذاهاي اقوام ايراني داشته باشيم، چكديرمــــــه نخستين غذايي است كه از جامعهي تركمن بر زبان ميآيد. برخي ميگويند مثل استانبولي است اما از آن خيلي خوش مزهتر. بعضي ديگر ميگويند نظير اين نوع غذا را نديدهايم. شايد عدهاي هــــــم بگويند بهخاطر روغن زيادش به مزاج ما سازگار نيست ،يا از چربي و گوشت پرهيز داريم اما بـــــارها اتـفاق افتاده است كه در ملاقاتها و برخوردهاي دوستانه، تقاضاي دعوت شدن به چكديرمه كردهاند...
اكنون ميخواهيم شما را به آشپزخانهي تركمن و به پختن و خـــــــوردن يـــك چكديرمهي بسيار لذيذ دعوت كنيم. اگرچه به توصيهي پزشك از گوشت قرمز و چربي پرهيز داريد، اما با يك بار خوردن براي شما مشكلي پيش نميآيد بلكه مزهي اين غذاي آسانپخت تركمن را بـــراي هميشه در خاطر خواهيد داشت.
مواد لازم براى تهيهي غذا براي چهار نفر:
برنج: 800گرم
روغن: بين 130 تا 150 گرم
گوشت گوساله يا برهي شش ماهه با استخوان: 400 گرم (يا 400 گرم گوشت مرغ)
پياز: يك عدد متوسط
رب گوجهفرنگي: 3 يا 4 قاشق غذاخوري
نمك: به مقدار لازم
همراه غذا: ماست،ترشي، سبزيجات و سالاد
طرز تهيه:
ابتدا روغن را در ديگ تهگرد چدني ميريزيم. پس از داغ شدن روغن ،گوشت را بهاندازه هاي 50 گرمي قطعهقطعه ميكنيم و با روغن داغ حدود ده دقيقه تفت ميدهيم تا رنگش مايل به قهوهاي شود.در اين مرحله پياز خوردشدهرا در ديگ ميريزيم. براي اين كه پياز نسوزد، حرارت اجاق را كمتر ميكنيم تا حدود 25 دقيقه به آرامي با گوشت پختهشود.برخي دوست دارند چكديرمه به رنگ قهوهاي سير درآيد بدين خاطر گوشت و پياز را در اين مرحله باحرارت بيشتر ميپزند. اكنون ربگوجه را بيفزاييد تا در اثر پختن ،حالت طبيعي و طعم خامى خود را از دست بدهد.دراين مرحله حدود دو ليتر آب يا كمتر از آن - بسته به نوع برنج- در ديگ ميريزيم و شعلهي اجاق رابيشتر ميكنيم تاآب بجوشد . بعد جوشش آب را خيلي آرام ميكنيم ولي به شكلي كه از جوش نيفتد.
پختن غذا حدود دو ساعت طول مي كشد؛ تا زماني كه تقريباً نيم ليتر از آب تبخير شود. برنج شسته و آماده را درون ديگ ميريزيم و بههم ميزنيم.مزهي نمك را مي چشيم و به ميزان دل خواه تنظيم ميكنيم.آب حدود چهار سانتيمتر بالاتر از برنج بايد باشد.شعله را بالا برده، بلافاصله پس از به جوش آمدن كم ميكنيم تا برنج به آرامي آب را به خود بكشد.( نام غذا چكديرمه از اين مرحله يعني جذب آب به برنج گرفتهشدهاست) پس از حدود 15دقيقه كه آب به طور كامل كشيده شد،با ته كفگير روي برنج مي زنيم تا مطمئن شويم كه ته برنج هيچ آبي نمانده است.
در اين مرحله برنج را از ته ديگ به طور كامل از تمام جوانب برمي گردانيم.اگر تشخيص داديد كه برنج خام است و با دم كردن پخته نمي شود،نصف ليوان آب روي برنج بريزيد.اگر ته ديگ نياز داريد شعله را كمي بيشتر كنيدوگرنه با حرارت كمتر برنج حدود بيست دقيقه بر اثر بخار پخته مي شود.
مراحل تهيه ي چكديرمه:
1- ريختن روغن در ديگ چدني و داغ كردن آن
2- تفت دادن گوشت در روغن
3-كم نمودن حرارت و سرخ كردن پياز
4- افزودن رب گوجه و پختن آن
5- افزودن حدود دو ليترآب و بالا بردن شعله ي اجاق
6- تبخير حدود نيم ليتر آب براثر جوشيدن
7- ريختن برنج در ديگ و افزودن حرارت شعله براي چند لحظه تا حد جوشش آب
8- كاستن حرارت و جذب شدن آب به برنج در طي 15 دقيقه
9- برگرداندن برنج با كفگير از ته به روي ديگ
10- پختن غذا با حرارت كم در حدود 20 دقيقه
چكديرمه ؛ پلوي سنتي تركمن
اگر تاكنون مهمان تركمنها شدهايد و چكديرمه خوردهايد، حتماً مزهي آن را هنوز زير دندان داريد. هرگاه كه گفت و گويي با ديگران دربارهي انواع غذاهاي اقوام ايراني داشته باشيم، چكديرمــــــه نخستين غذايي است كه از جامعهي تركمن بر زبان ميآيد. برخي ميگويند مثل استانبولي است اما از آن خيلي خوش مزهتر. بعضي ديگر ميگويند نظير اين نوع غذا را نديدهايم. شايد عدهاي هــــــم بگويند بهخاطر روغن زيادش به مزاج ما سازگار نيست ،يا از چربي و گوشت پرهيز داريم اما بـــــارها اتـفاق افتاده است كه در ملاقاتها و برخوردهاي دوستانه، تقاضاي دعوت شدن به چكديرمه كردهاند...
اكنون ميخواهيم شما را به آشپزخانهي تركمن و به پختن و خـــــــوردن يـــك چكديرمهي بسيار لذيذ دعوت كنيم. اگرچه به توصيهي پزشك از گوشت قرمز و چربي پرهيز داريد، اما با يك بار خوردن براي شما مشكلي پيش نميآيد بلكه مزهي اين غذاي آسانپخت تركمن را بـــراي هميشه در خاطر خواهيد داشت.
مواد لازم براى تهيهي غذا براي چهار نفر:
برنج: 800گرم
روغن: بين 130 تا 150 گرم
گوشت گوساله يا برهي شش ماهه با استخوان: 400 گرم (يا 400 گرم گوشت مرغ)
پياز: يك عدد متوسط
رب گوجهفرنگي: 3 يا 4 قاشق غذاخوري
نمك: به مقدار لازم
همراه غذا: ماست،ترشي، سبزيجات و سالاد
طرز تهيه:
ابتدا روغن را در ديگ تهگرد چدني ميريزيم. پس از داغ شدن روغن ،گوشت را بهاندازه هاي 50 گرمي قطعهقطعه ميكنيم و با روغن داغ حدود ده دقيقه تفت ميدهيم تا رنگش مايل به قهوهاي شود.در اين مرحله پياز خوردشدهرا در ديگ ميريزيم. براي اين كه پياز نسوزد، حرارت اجاق را كمتر ميكنيم تا حدود 25 دقيقه به آرامي با گوشت پختهشود.برخي دوست دارند چكديرمه به رنگ قهوهاي سير درآيد بدين خاطر گوشت و پياز را در اين مرحله باحرارت بيشتر ميپزند. اكنون ربگوجه را بيفزاييد تا در اثر پختن ،حالت طبيعي و طعم خامى خود را از دست بدهد.دراين مرحله حدود دو ليتر آب يا كمتر از آن - بسته به نوع برنج- در ديگ ميريزيم و شعلهي اجاق رابيشتر ميكنيم تاآب بجوشد . بعد جوشش آب را خيلي آرام ميكنيم ولي به شكلي كه از جوش نيفتد.
پختن غذا حدود دو ساعت طول مي كشد؛ تا زماني كه تقريباً نيم ليتر از آب تبخير شود. برنج شسته و آماده را درون ديگ ميريزيم و بههم ميزنيم.مزهي نمك را مي چشيم و به ميزان دل خواه تنظيم ميكنيم.آب حدود چهار سانتيمتر بالاتر از برنج بايد باشد.شعله را بالا برده، بلافاصله پس از به جوش آمدن كم ميكنيم تا برنج به آرامي آب را به خود بكشد.( نام غذا چكديرمه از اين مرحله يعني جذب آب به برنج گرفتهشدهاست) پس از حدود 15دقيقه كه آب به طور كامل كشيده شد،با ته كفگير روي برنج مي زنيم تا مطمئن شويم كه ته برنج هيچ آبي نمانده است.
در اين مرحله برنج را از ته ديگ به طور كامل از تمام جوانب برمي گردانيم.اگر تشخيص داديد كه برنج خام است و با دم كردن پخته نمي شود،نصف ليوان آب روي برنج بريزيد.اگر ته ديگ نياز داريد شعله را كمي بيشتر كنيدوگرنه با حرارت كمتر برنج حدود بيست دقيقه بر اثر بخار پخته مي شود.
مراحل تهيه ي چكديرمه:
1- ريختن روغن در ديگ چدني و داغ كردن آن
2- تفت دادن گوشت در روغن
3-كم نمودن حرارت و سرخ كردن پياز
4- افزودن رب گوجه و پختن آن
5- افزودن حدود دو ليترآب و بالا بردن شعله ي اجاق
6- تبخير حدود نيم ليتر آب براثر جوشيدن
7- ريختن برنج در ديگ و افزودن حرارت شعله براي چند لحظه تا حد جوشش آب
8- كاستن حرارت و جذب شدن آب به برنج در طي 15 دقيقه
9- برگرداندن برنج با كفگير از ته به روي ديگ
10- پختن غذا با حرارت كم در حدود 20 دقيقه
۰۵ خرداد ۱۳۸۹
SELCUK.ÜN.İLAHYAT.FAK.VOLEYBOL 2010 ŞAMPİONLUK hatırası
Takımda uynuyanlar
Naim
Nuryagdı
seyit sadat
Huda beren
Asif aydın
Nasir ahmed
YEDEKLER
Nur muhammed
A.ahad
Habibullah
zabihullah
hamidullah
۲۲ اردیبهشت ۱۳۸۹
RUS ORDUSUNA YILLARCA AMAN VERMEYEN, AFGANİSTAN'IN KÜZEYİNİ İŞGALCİ BİRLİKLER VE İŞBİRLİKÇİLERİNE ZİNDAN EDEN, MEŞHUR MÜCAHİT KOMUTAN AŞUR PEHLİVAN'I RAHMETLE YAD EDER MEKANI CENNET OLA
(Mücahit Komutan Aşur Pehlivan)
(Mücahit Komutan Aşur Pehlivan)
DÖNMENEM, BEĞLER
Vatan için çıkdım gıyrat üstüne,
Ta canım çıkiynça, dönmenem, beğler!
Dikdir serim, düşmen, duşman astına,
Sil dey aksa, kandan ganmanam, beğler!
İylim için şirin candan geçer men,
Düldül minip, ganat bağlap uçar men,
Namert delem, hakdan kasam içer men,
Yanyp duran nar men, sönmenem, beğler!
Eesir galmaz oğlan-uşak ağlayp,
Oda düşmez, aşık yürek dağlayp,
Men hem şu gün Murtuza'dan çağlayp,
Kasam kıldım, ondan dönmenem, beğler!
Tomaşa eylenler kılan urşuma,
Yüz müň leşger çıka bilmez garşıma,
Er yiğit men mertlik bilen durşuma,
Oda urarlar, men hem sönmenem, beğler!
Er men diyen çıksın bile yörmeğe,
Leşger tartıp, Mirhaydari urmağa,
İl-gün için şirin canım bermeğe,
Urdum başım, şertden sınmanam, beğler!
Hak ezelden saldi meni bu yola,
Can bermeyen, diri düşmenem gola,
Tomaşa kılıňlar bulanan sıyla,
Niçe gan yuutdım, ganmanam, beğler!
Erden öndüm, erlik bilen öler men,
Kim dostum, duşmanım-parhın biler men,
Savaşda galmanam, şat men, güler men,
Namert bolup, dünyä inmenem, beğler!
Yat kılar men Göroglini, zamanı,
Ali Murtuzani-Şahımerdanı,
Rüstem-Zal, Iskender, Gacar Palvani,
Orta atdım, köpün sanmanam, beğler!
Seydi çıkdi atın, gılıcın beslep,
Gan gördi gözlerim, yürek höveslep,
Gaçmanam, öler men, köp leşger toslap,
Söveş üçin çıkdım, dönmenem, beğler!
Vatan için çıkdım gıyrat üstüne,
Ta canım çıkiynça, dönmenem, beğler!
Dikdir serim, düşmen, duşman astına,
Sil dey aksa, kandan ganmanam, beğler!
İylim için şirin candan geçer men,
Düldül minip, ganat bağlap uçar men,
Namert delem, hakdan kasam içer men,
Yanyp duran nar men, sönmenem, beğler!
Eesir galmaz oğlan-uşak ağlayp,
Oda düşmez, aşık yürek dağlayp,
Men hem şu gün Murtuza'dan çağlayp,
Kasam kıldım, ondan dönmenem, beğler!
Tomaşa eylenler kılan urşuma,
Yüz müň leşger çıka bilmez garşıma,
Er yiğit men mertlik bilen durşuma,
Oda urarlar, men hem sönmenem, beğler!
Er men diyen çıksın bile yörmeğe,
Leşger tartıp, Mirhaydari urmağa,
İl-gün için şirin canım bermeğe,
Urdum başım, şertden sınmanam, beğler!
Hak ezelden saldi meni bu yola,
Can bermeyen, diri düşmenem gola,
Tomaşa kılıňlar bulanan sıyla,
Niçe gan yuutdım, ganmanam, beğler!
Erden öndüm, erlik bilen öler men,
Kim dostum, duşmanım-parhın biler men,
Savaşda galmanam, şat men, güler men,
Namert bolup, dünyä inmenem, beğler!
Yat kılar men Göroglini, zamanı,
Ali Murtuzani-Şahımerdanı,
Rüstem-Zal, Iskender, Gacar Palvani,
Orta atdım, köpün sanmanam, beğler!
Seydi çıkdi atın, gılıcın beslep,
Gan gördi gözlerim, yürek höveslep,
Gaçmanam, öler men, köp leşger toslap,
Söveş üçin çıkdım, dönmenem, beğler!
DİNGLE
تۆرکمن آیدیـم سـازلاریـن، دینگله سنگ، دیمیپ دینگله
دئیمــانیــنگ یئترلیک دأل، دِم آلمــان، دوْنگـیپ دینگـله
تۆرکــمن آیدیـم ســازلاری، دوشـونسِنگ دأری دِرمــان
درد-دن غوتاریلجاق بولسونگ، یارانگ دانگیپ دینگله
تۆرکــمن آیدیــم ســازلاری- حاپــا بولسونگ دینگـلتمز
بـأوه ک دِی بــی گنــاه بــوْل- گـنأنگـی یـۆووُپ دینگـله
دئیمــانیــنگ یئترلیک دأل، دِم آلمــان، دوْنگـیپ دینگـله
تۆرکــمن آیدیـم ســازلاری، دوشـونسِنگ دأری دِرمــان
درد-دن غوتاریلجاق بولسونگ، یارانگ دانگیپ دینگله
تۆرکــمن آیدیــم ســازلاری- حاپــا بولسونگ دینگـلتمز
بـأوه ک دِی بــی گنــاه بــوْل- گـنأنگـی یـۆووُپ دینگـله
۱۹ اردیبهشت ۱۳۸۹
۱۶ اردیبهشت ۱۳۸۹
۱۲ اردیبهشت ۱۳۸۹
ایکی یوزلی انسانلار
باردیـــر بعضـــی ایکـــــی یوزلی انسانـــلار
من سنـــگا دوســـت دییـــب گیلســـه اینانـــما
یازار سنــــدن ناچـــه یالان داســــــتانـــــــلار
سنگــــا جاندان یقیــــــن بولســـا اینـــــانمــــا
* * *
آغـلاب ، اینگـراب گیلسه بیــر گون یانینــگا
بیلگیــــن اورار بیر هیلــــه نــــی جانینـــــگا
اییــر دوزینگ حرمــــت ایتمـــــز نانینـــــگا
هوشیــــار توت اوزینــــگی اولســــه اینانمــا
* * *
گیررلــر دوســت بولوب سنینگ پوستینــــگه
کان ایشـــلری چوتلار سنینـــگ قصـــد ینگه
دوزاخ گـــومــرلر سنینــگ، ایاق اسـتینـــــگه
سن بیلــــن آغـــلائیــــب گولســــه اینــانمــــا
* * *
آیتــما سرینــــگ هرناکســـه دوســـت بیلــیب
بیرگـــون گیـــدر یورک بغـــرینـگی دیلیــــب
ایشینــــگی بــیتـــیرر یوزینــــگه گـــولیــــب
دوســـت بولــــوب یانینــگدا غالـــسا اینانمـــا
* * *
نادان دوستــــدان سنـــگا هیــــچ وفا بولمــــاز
غـــره گونده چاغیـــرسانگ یانینــــگا گیلمـــز
وقتـی گیلســـه یوزینگـــی بیــــر پوله آلمــــاز
هوشیــــار بولــــوب دنیانـــی آلســـا اینانمـــا
* * *
"قویاش" ســـن هـــم ایندی غافل غالمــــاغین
تانیمـــان دوست توتوب پشمــــان بولمـــاغین
یوق یره کــلانگــــی درده سـوقــمـــــاغیــــن
یانینـــگدا دوستلیـــق سازین چالســـا اینانمــا
باردیـــر بعضـــی ایکـــــی یوزلی انسانـــلار
من سنـــگا دوســـت دییـــب گیلســـه اینانـــما
یازار سنــــدن ناچـــه یالان داســــــتانـــــــلار
سنگــــا جاندان یقیــــــن بولســـا اینـــــانمــــا
* * *
آغـلاب ، اینگـراب گیلسه بیــر گون یانینــگا
بیلگیــــن اورار بیر هیلــــه نــــی جانینـــــگا
اییــر دوزینگ حرمــــت ایتمـــــز نانینـــــگا
هوشیــــار توت اوزینــــگی اولســــه اینانمــا
* * *
گیررلــر دوســت بولوب سنینگ پوستینــــگه
کان ایشـــلری چوتلار سنینـــگ قصـــد ینگه
دوزاخ گـــومــرلر سنینــگ، ایاق اسـتینـــــگه
سن بیلــــن آغـــلائیــــب گولســــه اینــانمــــا
* * *
آیتــما سرینــــگ هرناکســـه دوســـت بیلــیب
بیرگـــون گیـــدر یورک بغـــرینـگی دیلیــــب
ایشینــــگی بــیتـــیرر یوزینــــگه گـــولیــــب
دوســـت بولــــوب یانینــگدا غالـــسا اینانمـــا
* * *
نادان دوستــــدان سنـــگا هیــــچ وفا بولمــــاز
غـــره گونده چاغیـــرسانگ یانینــــگا گیلمـــز
وقتـی گیلســـه یوزینگـــی بیــــر پوله آلمــــاز
هوشیــــار بولــــوب دنیانـــی آلســـا اینانمـــا
* * *
"قویاش" ســـن هـــم ایندی غافل غالمــــاغین
تانیمـــان دوست توتوب پشمــــان بولمـــاغین
یوق یره کــلانگــــی درده سـوقــمـــــاغیــــن
یانینـــگدا دوستلیـــق سازین چالســـا اینانمــا
نــــورمحــمـــد قویاش " قاریــزاده
BİZE ULAŞMAK İSTERSENİZ:00905545328777
عطا مراد آتابایف
دورنالار
دورنا گلیأر، دورنا گلیأر،
دورنا گلیأر خاطار- خاطار،
آق دورنالار یره باقیپ
یره باقیپ، گؤکدِن اؤته ر.
یۆزیأر اوْلار غانات گِریپ،
غانات گِریپ گؤک آسماندا،
یۆریأر اوْلار کیر- کیمیرسیز
آراسسا هم پأک آسماندا.
باریپ گِچن گۆیز آی یندا،
توْینوُق قوُروُپ گیدِن دورنا،
گینگ آسماندا گؤزۆمیزدِن
نوْقات بوْلوُپ ییته ن دورنا.
گؤرۆنگ ینه خاطار- خاطار
خاطار- خاطار بوْلوُپ گلیأر،
خوش هوْوالی یاز پاصلینی
غاناتیندا آلیپ گلیأر.
دورنالار
دورنا گلیأر، دورنا گلیأر،
دورنا گلیأر خاطار- خاطار،
آق دورنالار یره باقیپ
یره باقیپ، گؤکدِن اؤته ر.
یۆزیأر اوْلار غانات گِریپ،
غانات گِریپ گؤک آسماندا،
یۆریأر اوْلار کیر- کیمیرسیز
آراسسا هم پأک آسماندا.
باریپ گِچن گۆیز آی یندا،
توْینوُق قوُروُپ گیدِن دورنا،
گینگ آسماندا گؤزۆمیزدِن
نوْقات بوْلوُپ ییته ن دورنا.
گؤرۆنگ ینه خاطار- خاطار
خاطار- خاطار بوْلوُپ گلیأر،
خوش هوْوالی یاز پاصلینی
غاناتیندا آلیپ گلیأر.
۱۱ اردیبهشت ۱۳۸۹
TÜRKİSTAN'IN MANEVİ ÖNDERİ HALİFE KIZILAYAK
YILLARDIR ÇEŞİTLİ ARŞİVLER DERLENEREK HAZIRLANAN TÜRKİSTAN’IN MANEVİ ÖNDERİ HALİFE KIZILAYAK KİTABI YAYIMLANDI
Türkistan’da Bolşevik ihtilalına karşı direnen mücahit kahramanlardan biri olan Türkistan’ın Manevi Önderi Halife Kızılayak hakkında çeşitli arşivlerden yararlanarak derlenen eser nihayet yayınlanmıştır.
Gazeteci Osman Mahdum tarafından yıllardır üzerinde titizlikle çalışılan ve Düzey Yalıncılık tarafından yayımlanan Türkistan’ın iftiharı Manevi Önderi Halife Kızılayak’ı tanımayan yoktur.
Güney Türkistan’da yaşayan tüm Türk halkının saygı duyduğu Halife Kızılayak, Afganistan'ı 40 yıl istikrarlı bir şekilde yöneten Zahirşah'ın ''Kral'' olacağını yıllar öncesinden bilmiş ve onu büyük bir kazadan kurtarır.
Bolşivik ihtilaline karşı direnen Basmacıları Afganistan'ın küzeyinde tek çatı altında toplamış, 70 bine yakın askeri toparlayarak yeniden örgütlemeyi başarmış bir şahsiyettir.
Kızılayak Halife, Türkmenistan, Afganistan ve Türkiye’de tanına büyük bir alim, bir önder, takva sahibi, ileri görüşlü mütevazi bir liderdir.
1919'dan 1941 yılına kadar vatan savunması için çeşitli mücadeleler veren Halife Kızılayak'ın aile fertlerinden 47 kişi şehit vermiştir. Ömrünün büyük bir bölümünü cihatla süsleyen Kızılayak Halife'nin oğulları ve torunları da 60 yıl arada aynı dedesi gibi vatan savunmasında yer almışlardır.
۰۹ اردیبهشت ۱۳۸۹
MAHDUM KULU FIRAGİ
ريادان، يا رب
سعي ايله قوتولماديم من بو بلادان، يا رب
چيقا بيلمن جهد اديپ، عجب و ريادان، يا رب
طالعيم اتدي طلوع، آنگديم اختر بد
سن ييراغ ات مني بو بخت سيادان، يا رب
يوم تشهد ادر حل مانگا، شاهد غيب
قوتولار مي قهبه جان بيله گنادن، يا رب
تني عبادتدا عليل هم ديوي شيطاندير لعل
يا آندا بو امر ازل حكمي حيادان، يا رب
درگاهينگا، اي كردگار، قيلسام عبادت يوق قرار
اتگهنيمه يوق اعتبار ـ صومي صلادان، يا رب
من ايستار من سندن سني، سن هم ايراق مندن مني
حاجت روا قيل، يا غني، مني مبتلادان، يا رب
مختومقليني هر زمان باسدي بلا، آچدي زبان
ايلهمهسين هر مومنان محروم دعادان، يا رب
سعي ايله قوتولماديم من بو بلادان، يا رب
چيقا بيلمن جهد اديپ، عجب و ريادان، يا رب
طالعيم اتدي طلوع، آنگديم اختر بد
سن ييراغ ات مني بو بخت سيادان، يا رب
يوم تشهد ادر حل مانگا، شاهد غيب
قوتولار مي قهبه جان بيله گنادن، يا رب
تني عبادتدا عليل هم ديوي شيطاندير لعل
يا آندا بو امر ازل حكمي حيادان، يا رب
درگاهينگا، اي كردگار، قيلسام عبادت يوق قرار
اتگهنيمه يوق اعتبار ـ صومي صلادان، يا رب
من ايستار من سندن سني، سن هم ايراق مندن مني
حاجت روا قيل، يا غني، مني مبتلادان، يا رب
مختومقليني هر زمان باسدي بلا، آچدي زبان
ايلهمهسين هر مومنان محروم دعادان، يا رب
۰۸ اردیبهشت ۱۳۸۹
۰۲ اردیبهشت ۱۳۸۹
۲۷ فروردین ۱۳۸۹
TURKMEN ADLARI
آتا (عطا)
آتا باللی
آتابای
آتا بردی
آتا دوردی
آتا قارری
آتا گلدی
آتا قلی
آتا قربان
آتا قلیچ
آتا حان (عطا خان)
آتا جان
آتا كورپا
آتالیك
آتا لی
آتا ماممت (آتا ماممد)
آتامان : عظمت پدر
آتا مرت (آتا مراد)
آتا مات
آتا محمد
آتا میرات (آتا میراد)
آتان
آتا نظر
آتا نپس
آتا نیاز
آتا عوض
آتا ساری
آتا سید
آتا ولی
آتایار : یار و یاور پدر
آتباقار
آتچاپار
آتیلا
آتجان
آتالان/ آدالان : نام آور
آتلی/ آدلی : مشهور
آتمین
آچیل : شکوفان
آخمیر: آرمان، دریغ
آداش : دوست، رفیق
آدلان : صاحب شهرت
آدیغا : با نام و آوازه
آرپاچی
آرماز
آرتیق/ آرتیک : افزون
آریک : نهر
آغابردی
آغا گلدی
آک اتا : پدر سپید
آکبای : ثروتمند سپید
آکتای : مایل به سپید
آق اویلی
آق مراد
آلابای
آلام
آلامان
آلب ارسلان
آلپار: مرد قهرمان
آلپای : قهرمان زیبا
آلتای : با ارزش
آلکیش : مدح
آنا گلدی
آنا قربان
آنا بردی
آنا دوردی
آنا قلی
آنه مراد
آوشار : پرنده ای شکاری
آیدین : روشن
آی دوقدی
آی مراد
آیز : ژاله صبحگاهی
آیتاک : ماهگونه
اترک : رودی در ترکمن صحرا
اراز
اراز مراد
اراز بردی
اراز دوردی
اراز گلدی
اراز قلی
ارالپ : مرد قهرمان
ارتاش : مردی چون سنگ
اردم : ادب و هنروری
ارسلان
ارسلان مراد
ارسوی : از تبار جوانمردان
اركان
ارکانا : آزاد
ارکلی : صاحب اختیار
ارکین : آزاد و مختار
ارن : مرد حق
اریار : یاور جوانمرد
اسن : تندرست
الله بای
الله بردی
الله برن
الله دات
الله دوردی
الله قلی
الله حی
الله جان
الله مراد
الله مرات
الله نظر
الله نور
الله یار
اکین : کشت زار
امان بردی
امان دوردی
امان گلدی
امان مراد
امان تقان
انوش
اوزان : خواننده
اوزمان : پیشرو
اوکتای : نظیر تیر راست کردار
اوکسان : همچون تیر
اولیا قلی
اولاش : پیوند و وصال
اومار : امیدوار
اونای : مناسب
اویان : بیدار
اویلان : اندیشه
ایاز
ایاز هان
ایرمان
ایشلی : فعال
ایل امان
ایل تای : همتای ایل
ایلخان
ایلدش : هم ایل
ایلکان : نخستین فرمانروا
ایلکایا : صخره ایل
ایلکین : نخستین
ایلیاد
ایلیار : یار و یاور ایل
ایلیاز : بهار ایل
ایل دوردی
ایل گلدی
ایشان قلی
قیز
________________________________________
آرتین
آرزی : قهرمان
آرنا: نهر
آرال : جزیرهآرکانا : آزاد
آریتال
آغاگل
آغشام گلین
آق ببك
آق بی بی
آق گوزل
آق گل
آق منگلی
آلما : سیب
آلما گل
آلتن
آلتین
آلتین آی : ماهی از طلا
آلتین ناز
آلیش : انس
آماكه
آمان بخت
آمان بیكه
آماندا
آمان گل
آمان تقان
آمان تاج
آنیک : روشن
آیا تای
آی بی بی
آی بولگ
آی تان
آی تای
آی تكین
آی تین : دارای جان و روانی چون ماه
آیچا : ماهگونه
آیدا : در ماه
آی دن آی
آیدین
آیدینا
آیدیس
آیدنگ
آی گین
آی گل
آی گزل
آی جان
آی جمال : ماه زیبا
آی جیجك
آیلا
آیلار : جمع ماه
آیلی
آیلین
آیلینا
آیلما
آیما
آینا
آینام
آیناز : ماه ناز
آی نور
آی نوش
آی پارا : پاره ای از ماه
آی پری
آیرا
آیسا : مانند ماه
آی سان
آی سانا
آی سل
آی سلطان
آیسن : تو ماهی
آیسین : در هیبت ماه
آی سو
آی سوان
آی سودا : ماه در آب
آی سونا
آی شن
آی شین
آتالای
آتاناز
ارای
اراز بی بی
اراز گل
اراز سلطان
اریك گل
ازوم
ازوم گل
ازوم جان
اجه گل
اجو
اسین
الکین : مسافر
الناز
انه
انه لی
انه تاج
انه تای
انه كعبه
انه بای
انه بی بی
انه بیكه
انه قارری
انه گل
انه قیز
انه جان
انه كعبه
انه كوتی
انم
انش
اوادان
اوغل آی
اوغل اراز
اوغل امان
اوغل بابك
اوغل باهار
اوغل بایرام
اوغل بخت
اوغل بی بی
اوغل بیكه
اوغل بوسسان
اوغل بولدی
اوغل تاچ
اوغل تاششان
اوغل تقان
اوغل جان
اوغل جرن
اوغل جما
اوغل جمال
اوغل جنت
اوغل جهان
اوغل حاللی
اوغل حسل
اوغل دوردی
اوغل دورسن
اوغل دوندی
اوغل ساپار
اوغل سلطان
اوغل سونا
اوغل شكر
اوغل شیرین
اوغل صنم
اوغل طواق
اوغل كیشی
اوغل گزل
اوغل گرك
اوغل گل
اوغل قربان
اوغل مارال
اوغل منگلی
اوغل میوه
اوغل نابات
اوغل نار
اوغل ناز
اوغل نور
اوغل نیاز
اوغل هاجر
اوین
اولجای : ماه روی
ایشیلای : ماه درخشان
ایگ
ایلماز
ایلناز
ایلتای
ایل تكین
ایلکای : ماه نخست
ایمیش
آتا باللی
آتابای
آتا بردی
آتا دوردی
آتا قارری
آتا گلدی
آتا قلی
آتا قربان
آتا قلیچ
آتا حان (عطا خان)
آتا جان
آتا كورپا
آتالیك
آتا لی
آتا ماممت (آتا ماممد)
آتامان : عظمت پدر
آتا مرت (آتا مراد)
آتا مات
آتا محمد
آتا میرات (آتا میراد)
آتان
آتا نظر
آتا نپس
آتا نیاز
آتا عوض
آتا ساری
آتا سید
آتا ولی
آتایار : یار و یاور پدر
آتباقار
آتچاپار
آتیلا
آتجان
آتالان/ آدالان : نام آور
آتلی/ آدلی : مشهور
آتمین
آچیل : شکوفان
آخمیر: آرمان، دریغ
آداش : دوست، رفیق
آدلان : صاحب شهرت
آدیغا : با نام و آوازه
آرپاچی
آرماز
آرتیق/ آرتیک : افزون
آریک : نهر
آغابردی
آغا گلدی
آک اتا : پدر سپید
آکبای : ثروتمند سپید
آکتای : مایل به سپید
آق اویلی
آق مراد
آلابای
آلام
آلامان
آلب ارسلان
آلپار: مرد قهرمان
آلپای : قهرمان زیبا
آلتای : با ارزش
آلکیش : مدح
آنا گلدی
آنا قربان
آنا بردی
آنا دوردی
آنا قلی
آنه مراد
آوشار : پرنده ای شکاری
آیدین : روشن
آی دوقدی
آی مراد
آیز : ژاله صبحگاهی
آیتاک : ماهگونه
اترک : رودی در ترکمن صحرا
اراز
اراز مراد
اراز بردی
اراز دوردی
اراز گلدی
اراز قلی
ارالپ : مرد قهرمان
ارتاش : مردی چون سنگ
اردم : ادب و هنروری
ارسلان
ارسلان مراد
ارسوی : از تبار جوانمردان
اركان
ارکانا : آزاد
ارکلی : صاحب اختیار
ارکین : آزاد و مختار
ارن : مرد حق
اریار : یاور جوانمرد
اسن : تندرست
الله بای
الله بردی
الله برن
الله دات
الله دوردی
الله قلی
الله حی
الله جان
الله مراد
الله مرات
الله نظر
الله نور
الله یار
اکین : کشت زار
امان بردی
امان دوردی
امان گلدی
امان مراد
امان تقان
انوش
اوزان : خواننده
اوزمان : پیشرو
اوکتای : نظیر تیر راست کردار
اوکسان : همچون تیر
اولیا قلی
اولاش : پیوند و وصال
اومار : امیدوار
اونای : مناسب
اویان : بیدار
اویلان : اندیشه
ایاز
ایاز هان
ایرمان
ایشلی : فعال
ایل امان
ایل تای : همتای ایل
ایلخان
ایلدش : هم ایل
ایلکان : نخستین فرمانروا
ایلکایا : صخره ایل
ایلکین : نخستین
ایلیاد
ایلیار : یار و یاور ایل
ایلیاز : بهار ایل
ایل دوردی
ایل گلدی
ایشان قلی
قیز
________________________________________
آرتین
آرزی : قهرمان
آرنا: نهر
آرال : جزیرهآرکانا : آزاد
آریتال
آغاگل
آغشام گلین
آق ببك
آق بی بی
آق گوزل
آق گل
آق منگلی
آلما : سیب
آلما گل
آلتن
آلتین
آلتین آی : ماهی از طلا
آلتین ناز
آلیش : انس
آماكه
آمان بخت
آمان بیكه
آماندا
آمان گل
آمان تقان
آمان تاج
آنیک : روشن
آیا تای
آی بی بی
آی بولگ
آی تان
آی تای
آی تكین
آی تین : دارای جان و روانی چون ماه
آیچا : ماهگونه
آیدا : در ماه
آی دن آی
آیدین
آیدینا
آیدیس
آیدنگ
آی گین
آی گل
آی گزل
آی جان
آی جمال : ماه زیبا
آی جیجك
آیلا
آیلار : جمع ماه
آیلی
آیلین
آیلینا
آیلما
آیما
آینا
آینام
آیناز : ماه ناز
آی نور
آی نوش
آی پارا : پاره ای از ماه
آی پری
آیرا
آیسا : مانند ماه
آی سان
آی سانا
آی سل
آی سلطان
آیسن : تو ماهی
آیسین : در هیبت ماه
آی سو
آی سوان
آی سودا : ماه در آب
آی سونا
آی شن
آی شین
آتالای
آتاناز
ارای
اراز بی بی
اراز گل
اراز سلطان
اریك گل
ازوم
ازوم گل
ازوم جان
اجه گل
اجو
اسین
الکین : مسافر
الناز
انه
انه لی
انه تاج
انه تای
انه كعبه
انه بای
انه بی بی
انه بیكه
انه قارری
انه گل
انه قیز
انه جان
انه كعبه
انه كوتی
انم
انش
اوادان
اوغل آی
اوغل اراز
اوغل امان
اوغل بابك
اوغل باهار
اوغل بایرام
اوغل بخت
اوغل بی بی
اوغل بیكه
اوغل بوسسان
اوغل بولدی
اوغل تاچ
اوغل تاششان
اوغل تقان
اوغل جان
اوغل جرن
اوغل جما
اوغل جمال
اوغل جنت
اوغل جهان
اوغل حاللی
اوغل حسل
اوغل دوردی
اوغل دورسن
اوغل دوندی
اوغل ساپار
اوغل سلطان
اوغل سونا
اوغل شكر
اوغل شیرین
اوغل صنم
اوغل طواق
اوغل كیشی
اوغل گزل
اوغل گرك
اوغل گل
اوغل قربان
اوغل مارال
اوغل منگلی
اوغل میوه
اوغل نابات
اوغل نار
اوغل ناز
اوغل نور
اوغل نیاز
اوغل هاجر
اوین
اولجای : ماه روی
ایشیلای : ماه درخشان
ایگ
ایلماز
ایلناز
ایلتای
ایل تكین
ایلکای : ماه نخست
ایمیش
AYRILDIM
Bilbilem,ahızarı çekip,
Teze gülzardan ayrıldım
Gözden ganli yaşım döküp,
Ol söver yardan ayrıldım
Yara yaraşar sürmençe,
Sıpatın söylerim anca,
Lebi şeker, ağzı gunça
Zulpi garadan ayrıldım
Şirin canda yokdur takat,
Cebri anın cana rahat,
Gaşlari pitneyi apat,
Çeşmi hunhordan ayrıldım.
Ayrıldım gunça gülümden,
Siyah saçı sünbülümden,
Hoş ovazlı bülbülümden,
Şirin giftardan ayrıldım.
Deli gönlüm, arzımanı
Küllü gözelerin hanı,
Sekiz cennetin bostanı,
Bakçali bardan ayrıldım.
İlleri bar, dinli dinli.
Sovuk sulu, ter ölenli.
İli Göklen, adı Menli.
Nezli dildardan ayrıldım.
Mahdumguli aşık mesdan.
Bağladım şanına destan.
Menzilgehi bağı bostan.
Almalı nardan ayrıldım
۱۹ فروردین ۱۳۸۹
MOLLANEFES
MOLLANEPES(1810-1862)
Kardeş Kalemler Aylık Avrasya Edebiyat Dergisi'nin yapmış olduğu çalışmaları ve yayınları büyük bir takdirle izliyorum.Derginin bu ayki sayısında Türkmenlerin meşhur şairi ''Mollanepes''e geniş bir şekilde yer verdiği için bizzat dergi yetkililerine ve çalışanlarına teşekkür ediyorum.Mollanepes Türkmen edebiyatında sevgi konusunda yaratmış olduğu şiirleri ve aynı zamanda ''Zöhre-Tayır'' destanı ile meşhur olmuştur. ''Aşk diyarının Şahı'' adını kazanan meşhur şair Mollanpes 1810 yılında Sarahs'da dünyaya geldi.Mari, Buhara medreselerinde eğitim alan Mollanepes, kendisi gibi şair Bostanteç isminde bir kızla genç yaşta dünya evine girecektir.Edebiyat araştırmacıları, Mollanepes'in Agacık, Ödekberdi ve Hakberdi adlarında kardeşleri olduğunu belirtirler.Mollanepes, henüz çocukken, zekâsı ve kavrama yeteneğiyle kardeşleri ve akrabaları arasında kendini ispatlamıştır. Esasen, şairin adına eklenmiş ‘molla’ sıfatı, onun ilmini ilgililerle paylaşmasından ileri gelmektedir.Mollanepes, genç yaşlarda âşık olarak, severek evlendiğin Bostanteç, bir çok şiire de konu olmuştur.Ömür boyu, kaba kuvvetten ve savaştan nefret edip, karşılıklı sevgi ve saygı ile yaşamayı nasihat eden Mollanepes, sonunda nefret ettiği şeyin kurbanı oluyor. O, 1861 yılında eline kılıcını alarak vatan savunmasına çıkıp, Merv Savaşı’na katılıyor. savaşta ağır yaralanan şâir, 1862 yılında da vefat ediyor. VAKTİDİR
Ey gönül, pendim sana merdane olsan, vaktidir,
Yanarak Hak şem’ine pervane olsan, vaktidir. Gayr-ı Hakk’ı terk edip, bîgâne olsan, vaktidir, Fakr hırkasın giyip, divane olsan, vaktidir, Can çekip Cebbar’ına, canane olsan vaktidir. Bende sen, kalk uykudan, devranın gitmezden evvel, Göğsün üzre şom ecelin hârı bitmezden evvel, Tut girîbânın yakaya desti yetmezden evvel, Ejderi ağzın açıp, cismini yutmazdan evvel, Bu kara toprak ile hem-hâne olsan, vaktidir. Yaşın altmışa yetmiştir, civan çağlardan geçip, Şer işe baş koyarsın, kâr-ı rahmetten kaçıp, Kahr-ı Hak’tan korkarak, her gün gözyaşını saçıp, Seher vakti “Hû” diye, vahdet şarabından içip, Meşreb u Mansur gibi mestane olsan, vaktidir. Bu cihan ra’nasının faydası yoktur canına, Şom ecel yayın çekip, okunu atar şanına, Hak diye bulsan kaza Allah kefildir kanına, Gece gün hizmet kılıp, zînet verip imanına, Devlet-i iman ile devrane olsan, vaktidir. Ey Nefes, geçti bu ömrün, nefs için mihnet çekip, Yahşiden yüz çevirip, gezdin yamanlara bakıp, Kahpe dünya cilve eder, her gün göz kaşın kakıp, Hüsn-i ciğersûzlar ile, sen de ciğer-bağrın yakıp, Hak katında gevher-i yegane olsan, vaktidir (şairimizin şiir kitabı da blogumuzun sag tarafında eklidir)
Kardeş Kalemler Aylık Avrasya Edebiyat Dergisi'nin yapmış olduğu çalışmaları ve yayınları büyük bir takdirle izliyorum.Derginin bu ayki sayısında Türkmenlerin meşhur şairi ''Mollanepes''e geniş bir şekilde yer verdiği için bizzat dergi yetkililerine ve çalışanlarına teşekkür ediyorum.Mollanepes Türkmen edebiyatında sevgi konusunda yaratmış olduğu şiirleri ve aynı zamanda ''Zöhre-Tayır'' destanı ile meşhur olmuştur. ''Aşk diyarının Şahı'' adını kazanan meşhur şair Mollanpes 1810 yılında Sarahs'da dünyaya geldi.Mari, Buhara medreselerinde eğitim alan Mollanepes, kendisi gibi şair Bostanteç isminde bir kızla genç yaşta dünya evine girecektir.Edebiyat araştırmacıları, Mollanepes'in Agacık, Ödekberdi ve Hakberdi adlarında kardeşleri olduğunu belirtirler.Mollanepes, henüz çocukken, zekâsı ve kavrama yeteneğiyle kardeşleri ve akrabaları arasında kendini ispatlamıştır. Esasen, şairin adına eklenmiş ‘molla’ sıfatı, onun ilmini ilgililerle paylaşmasından ileri gelmektedir.Mollanepes, genç yaşlarda âşık olarak, severek evlendiğin Bostanteç, bir çok şiire de konu olmuştur.Ömür boyu, kaba kuvvetten ve savaştan nefret edip, karşılıklı sevgi ve saygı ile yaşamayı nasihat eden Mollanepes, sonunda nefret ettiği şeyin kurbanı oluyor. O, 1861 yılında eline kılıcını alarak vatan savunmasına çıkıp, Merv Savaşı’na katılıyor. savaşta ağır yaralanan şâir, 1862 yılında da vefat ediyor. VAKTİDİR
Ey gönül, pendim sana merdane olsan, vaktidir,
Yanarak Hak şem’ine pervane olsan, vaktidir. Gayr-ı Hakk’ı terk edip, bîgâne olsan, vaktidir, Fakr hırkasın giyip, divane olsan, vaktidir, Can çekip Cebbar’ına, canane olsan vaktidir. Bende sen, kalk uykudan, devranın gitmezden evvel, Göğsün üzre şom ecelin hârı bitmezden evvel, Tut girîbânın yakaya desti yetmezden evvel, Ejderi ağzın açıp, cismini yutmazdan evvel, Bu kara toprak ile hem-hâne olsan, vaktidir. Yaşın altmışa yetmiştir, civan çağlardan geçip, Şer işe baş koyarsın, kâr-ı rahmetten kaçıp, Kahr-ı Hak’tan korkarak, her gün gözyaşını saçıp, Seher vakti “Hû” diye, vahdet şarabından içip, Meşreb u Mansur gibi mestane olsan, vaktidir. Bu cihan ra’nasının faydası yoktur canına, Şom ecel yayın çekip, okunu atar şanına, Hak diye bulsan kaza Allah kefildir kanına, Gece gün hizmet kılıp, zînet verip imanına, Devlet-i iman ile devrane olsan, vaktidir. Ey Nefes, geçti bu ömrün, nefs için mihnet çekip, Yahşiden yüz çevirip, gezdin yamanlara bakıp, Kahpe dünya cilve eder, her gün göz kaşın kakıp, Hüsn-i ciğersûzlar ile, sen de ciğer-bağrın yakıp, Hak katında gevher-i yegane olsan, vaktidir (şairimizin şiir kitabı da blogumuzun sag tarafında eklidir)
۱۲ فروردین ۱۳۸۹
۱۱ فروردین ۱۳۸۹
AFGANİSTANDA YAŞAM ADLI S.Ü.İLAHYAT FAKÜLTESİNDE HAZIRLANAN PANELDE AFGANİSTANDAKİ FARKLI MİLLETLERİN MİLLİ KIYAFETLERİYLE TURK KARDEŞLERİMİZ
YURT MUDURUMZLA
SAYN HOCAMIZ MUSTAFA YILDIRIM
SAYN HOCAMIZ MUSTAFA YILDIRIM
İBRAHİM ABİ VE HUSAMİDDİNLA
۰۹ فروردین ۱۳۸۹
GBT'LİLERİN HAFTALIK TOPLANTISI
GBT Topluluğunun bu haftaki 28/3/2010 proğramında Hafız Nakibullahın Kuran kerimden ayet okumasıyla başlayıp sırasıyla Selahiddin KILAVUZ haftanın Haberlerini Habibullah Habib hazırladığı şiirini Yunus Şir Haci Muhammed Hamid Gül Muhammed Timuri Hannan Doğan Kasım Sinci Asıf Aydın Nur Muhammed Nuri her birileri kendilerinin hazırladığı makaleleri ve şiirleri kürsye çıkıp okudular Hamidullah Hamidi de güzel bir şarkı söyleyerek katılımcıların Ruhlarının yenilenmesine katkıda bulundu toplantının sonunda Hudaberdi Sadat GBT sorumlusu böyle bir toplantıların yapılması biz gençler için her açıdan faydalı olacağını söyleyp ALLAH cc dan devamının gelmesini isteyerek duayla toplantı sona erdi
۰۵ فروردین ۱۳۸۹
M.KASİM İBADİNİN ŞİİRİ
Ben baharı özledim
Kışın soğukca esen fırtınaları üşütüyor beni
Hem de çok
Saklanacağım bir mağara ararken yoruluyor bu bitmiş bedenim
Ve öylece yığırılıp kala kalıyorum…
Orada sanki dört yanımı bir şeylerin çevirdiğini hissediyorum
Oysa dört bir yanım açık, yorgunluktan üşüdüğümü bile hissedemiyorum.
Kışın fırtınasına savunma olacak bir tepecik bile yok etrafımda
Düpedüz bir yerdeyim…
O yüzden özlüyorum ben baharı… Hem de çok
Hani baharda yeller eser ya onlar İnsana sanki müjdeci, uvultuları ile
Kışı bana hiç sormayın, hatırlatmayın hiç Tarif edemem ben
Kışı sormayın bana.
Bu geçmek bilmeyen kışı…
Ondan sadece ayazlarda mest olan kurtların, çakalların ve itlerin sesleri kalmış kulaklarımda
Ve gündüzleri uçuşan yırtıcı kuşların nahoş ötüşleri…
Kışta benden baharı nasıl beklediğimi sorun?
Acizâne bedenim üşürken ona nasıl baharı tarif ettiğimi sorun!
Sorun çetin kışın bitmek bilmeyen şeb-i Yeldalarını sorun!
Gündüzlerinde nasıl bir koşuşturma ile mesken aradığımı sorun!
Yuvamı işgal edenlerin nasıl vahşi olduklarını, nasıl yabanîler derendeler olduklarını sorun!
Sakın bana yuvanı neden savunmadın diye sormayın sakın!
Sakın ha yuvamı terk ettiğim için beni azarlamayın sakın beni suçlamayın
Belki de baharı beklerken Hayallara dalan sen gafil avlanmışsındır demeyin
Çünkü daha önce hiç baharı görmedim ve baharı hiç yaşamadım ki
Nasıl onu hayal edeyim.
Ben baharın nasıl ve ne olduğunu bilmem ki…
Sadece adını duydum ve fakat arzu ve niyet ediyorum onu göreyim diye
Bu kış denen herif var ya çok kıskanç bir herifmiş çook...
Düşünsene yuvalarımıza göz diken herif bizim baharı özlediğimizi düşünür mü hiç.
Sadece bana kışta nasıl olduğumu sorun? Nasıl kaldığımı…
Acizâne bedenimi, kötü nefsimi ve baharı arzu eden duygularımı sorun
Sorun onları nasıl kandırdığımı ve onları nasıl da avuttuğumu sorun.
Tarif ederken de onu avutmak için…
Annelerin çocuklarını ağlarken susturmak için uyguladığı tekniği uyguladığımı…
Hani bir anne aç ağlayan çocuklarına kazanda taş kaynatırken…
Yavrularım bekleyin pişti pişecek diyerek kandırdığı gibi
Hatırlarsınız o devirler gerçek baharın devirleri idi.
O devrin kışlarında esen fırtınaları bile acıyordu insana…
Hatırlarsınız o devrin baharını da kışını da…
Ben de kendimi öylece kandırıyordum işte!
Ama bizim buralarda gerçek baharın olmuyor oluşu yıllar oldu
Dadım feryadım kimseye ulaşmıyor ve acımasız fırtına da bana yardımcı olmuyordu.
Feryat ve çığlıklarım sanki kayıp oluyor fırtınaların arasında…
Belki bahar böyle değildir belki onun nesimleri bu fırtınalar gibi değildir…
Dedemden duyuma bir hatıra kalmış aklımda bahar ile ilgili…
Dedem baharın bâd-i sabahını anlatmıştı bana çok hoş bir sedası var demişti.
O yüzden çok özlüyorum baharı
Umudum! Gelir bir gün bize de denk şu bahar dedikleri…
İnşallah görürüz biz de hafif yağmurlarını ve yumuşakça esen rüzgârlarını
İbadi’nin arzusu bu hayâlı bu, çetin kışın bizim coğrafyalardan da kalkması
Ve yerine baharı bırakması…
Konya-10.03.2010
Kışın soğukca esen fırtınaları üşütüyor beni
Hem de çok
Saklanacağım bir mağara ararken yoruluyor bu bitmiş bedenim
Ve öylece yığırılıp kala kalıyorum…
Orada sanki dört yanımı bir şeylerin çevirdiğini hissediyorum
Oysa dört bir yanım açık, yorgunluktan üşüdüğümü bile hissedemiyorum.
Kışın fırtınasına savunma olacak bir tepecik bile yok etrafımda
Düpedüz bir yerdeyim…
O yüzden özlüyorum ben baharı… Hem de çok
Hani baharda yeller eser ya onlar İnsana sanki müjdeci, uvultuları ile
Kışı bana hiç sormayın, hatırlatmayın hiç Tarif edemem ben
Kışı sormayın bana.
Bu geçmek bilmeyen kışı…
Ondan sadece ayazlarda mest olan kurtların, çakalların ve itlerin sesleri kalmış kulaklarımda
Ve gündüzleri uçuşan yırtıcı kuşların nahoş ötüşleri…
Kışta benden baharı nasıl beklediğimi sorun?
Acizâne bedenim üşürken ona nasıl baharı tarif ettiğimi sorun!
Sorun çetin kışın bitmek bilmeyen şeb-i Yeldalarını sorun!
Gündüzlerinde nasıl bir koşuşturma ile mesken aradığımı sorun!
Yuvamı işgal edenlerin nasıl vahşi olduklarını, nasıl yabanîler derendeler olduklarını sorun!
Sakın bana yuvanı neden savunmadın diye sormayın sakın!
Sakın ha yuvamı terk ettiğim için beni azarlamayın sakın beni suçlamayın
Belki de baharı beklerken Hayallara dalan sen gafil avlanmışsındır demeyin
Çünkü daha önce hiç baharı görmedim ve baharı hiç yaşamadım ki
Nasıl onu hayal edeyim.
Ben baharın nasıl ve ne olduğunu bilmem ki…
Sadece adını duydum ve fakat arzu ve niyet ediyorum onu göreyim diye
Bu kış denen herif var ya çok kıskanç bir herifmiş çook...
Düşünsene yuvalarımıza göz diken herif bizim baharı özlediğimizi düşünür mü hiç.
Sadece bana kışta nasıl olduğumu sorun? Nasıl kaldığımı…
Acizâne bedenimi, kötü nefsimi ve baharı arzu eden duygularımı sorun
Sorun onları nasıl kandırdığımı ve onları nasıl da avuttuğumu sorun.
Tarif ederken de onu avutmak için…
Annelerin çocuklarını ağlarken susturmak için uyguladığı tekniği uyguladığımı…
Hani bir anne aç ağlayan çocuklarına kazanda taş kaynatırken…
Yavrularım bekleyin pişti pişecek diyerek kandırdığı gibi
Hatırlarsınız o devirler gerçek baharın devirleri idi.
O devrin kışlarında esen fırtınaları bile acıyordu insana…
Hatırlarsınız o devrin baharını da kışını da…
Ben de kendimi öylece kandırıyordum işte!
Ama bizim buralarda gerçek baharın olmuyor oluşu yıllar oldu
Dadım feryadım kimseye ulaşmıyor ve acımasız fırtına da bana yardımcı olmuyordu.
Feryat ve çığlıklarım sanki kayıp oluyor fırtınaların arasında…
Belki bahar böyle değildir belki onun nesimleri bu fırtınalar gibi değildir…
Dedemden duyuma bir hatıra kalmış aklımda bahar ile ilgili…
Dedem baharın bâd-i sabahını anlatmıştı bana çok hoş bir sedası var demişti.
O yüzden çok özlüyorum baharı
Umudum! Gelir bir gün bize de denk şu bahar dedikleri…
İnşallah görürüz biz de hafif yağmurlarını ve yumuşakça esen rüzgârlarını
İbadi’nin arzusu bu hayâlı bu, çetin kışın bizim coğrafyalardan da kalkması
Ve yerine baharı bırakması…
Konya-10.03.2010
۰۴ فروردین ۱۳۸۹
۰۲ فروردین ۱۳۸۹
TURKMEN GYİSİLERİ
5- چاکمن
بالا پوشی است بلندتر از کت های معمولی و انواعی دارد:
الف) اینچه چاکمن: که از کرک نرم شتر تهیه می شود، بدین جهت جنس آن، مرغوب و ظریف است.
ب) یوغین چاکمن: که از کرک زبر شتر تهیه می شود.
6- جولبار/ شلوار
این پوشاک را مردان کهنسال، در روزهای جشن و از بالای تنبان می پوشیدند، جولبار، برشی معمولی داشت و از دو قسمت اصلی درست می شد:
الف) قسمت اصلی: که قوزک پاها را می پوشانید.
ب) خشتک: که برشی نزدیک به ذوذنقه ی دو قلو داشت. این نوع شلوار به وسیله ی نخی پنبه ای به نام اوچقورباق/ بند تنبان به دور کمر محکم می شد که از درون لیفه ی شلوار عبور می دادند و گاهی نیز به دو انتهای اوچقورباق به عنوان زینت، منگوله ای به نام هوتوز می بستند.
پارچه ی جولبار معمولا به رنگ نیلی بود و گوگ ماووت/ ماهوت آبی نامیده می شد.
7- بالاق/ تنبان
بالاق نیز مانند شلوار برشی ساده داشت، اما مردان مسن از پارچه ای سفید و برای جوان تر ها از پارچه های سبز و نیلی استفاده می شد.
8- أوچمک
این پوشش را فارسی زبان ها پوستین می گویند و مخصوص استفاده در فصل زمستان است که از پوست گوسفند یا بره تهیه می شود و بخش بیرونی آن را با استفاده از رنگ های طبیعی به رنگ زرد در می آوردند.
آستین پوستین، بلند و از شانه به سمت مچ دست باریک می شود اما قسمت جلوی آن بدون قلاب یا دکمه است. برای بستن جلوی سینه از قوشاق یعنی دستاری که به دور کمر می پیچند استفاده می شود. أوچمک انواعی درد و معروف ترین آن ثیلکمه أوچمک است.
9- پالتون / پالتو
پالتون نیز همچون اوچمک در زمستان ها مورد استفاده قرار می گیرد. روپوشی است از پارچه های راه راه که به صورت دامنی بلند با آستین های صاف و سوراخی در سر آستین ها دوخته می شود. قسمت جلوی این پوشاک مثل پالتوهای معمولی از هم باز است اما بدون دکمه در نتیجه برای ثابت نگه داشتن آن و پوشاندن جلوی سینه از کمربندی چرمی/ قوشاق استفاده می کردند.
10- دؤن
پوششی است اصیل و بلند که تا زیر زانو می رسد و برحسب رنگ و دوخت دو نوع است.
الف) قیزیل دؤن: که از ابریشم کاملا قرمز دوخته می شود.
ب) قارا مادون: که رنگ آن متمایل به زرد است. دوخت این پوشش یکنواخت نیست و از پارچه های راه راه و گاهی رنگارنگ تهیه می شود. بر حاشیه ی دؤن، نوارهای سوزنی دوزی شده از نوع آلاجایوپ (1) وجود دارد که موجب زیبایی دؤن می شود. بر کمره ی دؤن کمربندی از شال می بندند که قوشاق یا ترمه شال می گویند و گاهی نیز آن را با سکه های نقره ای آرایش می دهند.
پی نوشت:
1- آلاجایوپ: دو نخ سیاه و سفید یا تیره و روشن است که به هم تابیده اند .
بالا پوشی است بلندتر از کت های معمولی و انواعی دارد:
الف) اینچه چاکمن: که از کرک نرم شتر تهیه می شود، بدین جهت جنس آن، مرغوب و ظریف است.
ب) یوغین چاکمن: که از کرک زبر شتر تهیه می شود.
6- جولبار/ شلوار
این پوشاک را مردان کهنسال، در روزهای جشن و از بالای تنبان می پوشیدند، جولبار، برشی معمولی داشت و از دو قسمت اصلی درست می شد:
الف) قسمت اصلی: که قوزک پاها را می پوشانید.
ب) خشتک: که برشی نزدیک به ذوذنقه ی دو قلو داشت. این نوع شلوار به وسیله ی نخی پنبه ای به نام اوچقورباق/ بند تنبان به دور کمر محکم می شد که از درون لیفه ی شلوار عبور می دادند و گاهی نیز به دو انتهای اوچقورباق به عنوان زینت، منگوله ای به نام هوتوز می بستند.
پارچه ی جولبار معمولا به رنگ نیلی بود و گوگ ماووت/ ماهوت آبی نامیده می شد.
7- بالاق/ تنبان
بالاق نیز مانند شلوار برشی ساده داشت، اما مردان مسن از پارچه ای سفید و برای جوان تر ها از پارچه های سبز و نیلی استفاده می شد.
8- أوچمک
این پوشش را فارسی زبان ها پوستین می گویند و مخصوص استفاده در فصل زمستان است که از پوست گوسفند یا بره تهیه می شود و بخش بیرونی آن را با استفاده از رنگ های طبیعی به رنگ زرد در می آوردند.
آستین پوستین، بلند و از شانه به سمت مچ دست باریک می شود اما قسمت جلوی آن بدون قلاب یا دکمه است. برای بستن جلوی سینه از قوشاق یعنی دستاری که به دور کمر می پیچند استفاده می شود. أوچمک انواعی درد و معروف ترین آن ثیلکمه أوچمک است.
9- پالتون / پالتو
پالتون نیز همچون اوچمک در زمستان ها مورد استفاده قرار می گیرد. روپوشی است از پارچه های راه راه که به صورت دامنی بلند با آستین های صاف و سوراخی در سر آستین ها دوخته می شود. قسمت جلوی این پوشاک مثل پالتوهای معمولی از هم باز است اما بدون دکمه در نتیجه برای ثابت نگه داشتن آن و پوشاندن جلوی سینه از کمربندی چرمی/ قوشاق استفاده می کردند.
10- دؤن
پوششی است اصیل و بلند که تا زیر زانو می رسد و برحسب رنگ و دوخت دو نوع است.
الف) قیزیل دؤن: که از ابریشم کاملا قرمز دوخته می شود.
ب) قارا مادون: که رنگ آن متمایل به زرد است. دوخت این پوشش یکنواخت نیست و از پارچه های راه راه و گاهی رنگارنگ تهیه می شود. بر حاشیه ی دؤن، نوارهای سوزنی دوزی شده از نوع آلاجایوپ (1) وجود دارد که موجب زیبایی دؤن می شود. بر کمره ی دؤن کمربندی از شال می بندند که قوشاق یا ترمه شال می گویند و گاهی نیز آن را با سکه های نقره ای آرایش می دهند.
پی نوشت:
1- آلاجایوپ: دو نخ سیاه و سفید یا تیره و روشن است که به هم تابیده اند .
MAHDUMKULU FIRAGİ مختومقلي
صرف ايلهيير آشيني
حق نظرين سالغان بير سرخوش ييگيت
انسان اوچين صرف ايلهيير آشيني
ناميسلي غيراتلي عارلي قوچ ييگيت
سووش گوني قربان ادر باشيني
بير نيچهلر گزر زرباب دون بيلن
بير نيچهلر گزر قوري سان بيلن
آدمزادي تانيپ بولماز سين بيلن
سيناشماغان بيلمز كيشي كيشيني
ييگيدينگ آبرايي ياغشي ضعيفدير
ياغشي ضعيف ناكس اره حيفدير
ييگيده غلا چليق كلي عيبدير
هر يان گزر بيلمز ادر ايشيني
مختومقلي آيغيل يارينگ صفتين
تازه دفتر بيرله يازغيل سيراتين
دوزخ نشانهسي بير يامان خاتين
هر كيمه دوش بولسا آلار هوشيني
حق نظرين سالغان بير سرخوش ييگيت
انسان اوچين صرف ايلهيير آشيني
ناميسلي غيراتلي عارلي قوچ ييگيت
سووش گوني قربان ادر باشيني
بير نيچهلر گزر زرباب دون بيلن
بير نيچهلر گزر قوري سان بيلن
آدمزادي تانيپ بولماز سين بيلن
سيناشماغان بيلمز كيشي كيشيني
ييگيدينگ آبرايي ياغشي ضعيفدير
ياغشي ضعيف ناكس اره حيفدير
ييگيده غلا چليق كلي عيبدير
هر يان گزر بيلمز ادر ايشيني
مختومقلي آيغيل يارينگ صفتين
تازه دفتر بيرله يازغيل سيراتين
دوزخ نشانهسي بير يامان خاتين
هر كيمه دوش بولسا آلار هوشيني
۲۷ اسفند ۱۳۸۸
۲۶ اسفند ۱۳۸۸
Muşking isi geler badi sabahdan
Zinet berer yıldız çıkıp fazadan
Şukur yenedam bugun bahar geliptır
QARİ SADAT size arzular eylap
Her gununguz bahar bolsun dyıp söylep
Kine kudureti yürekten taylap
Şukur yenedam bugun bahar geliptır
Nevruz, insanların ferdi ve sosyal hayatlarında aşk, dostluk ve umudun yeniden hayata geldiği gündür. Tabiat baharının yeniden gelmesiyle dünyanın tüm hürriyetsever ve barışsever insanlarına ait olan bu muhteşem gelenek ve bayramın, nefret, kin, ayrım ve zulmün yerini sevgi, dostluk ve adaletin alacağı bir istikamette hareket etmesini temenni ederim
Sygılarımla QARİ SADAT GBT YÖNETİCİSİ
M.KASIM İBADİNİN GÖNDEREN TAKDİRNAMESİ
Merhabalar Hudaberdi Sadat
maşallah, siteni her gün ziyaret ettiğimde bir öncekisinden daha gelişmiş, daha genişlemiş ve daha güzel buluyorum.
gün geçtikçe iyiye giden bu etkili çalışmalarının hayırlara vesile olmasını dileğiyle
Saygılarımla: Mohammad Qasim İBADİ TURKYEDEKİ AFGANİSTANLI TURKMEN ÖĞRENCİLER BAŞKANI
maşallah, siteni her gün ziyaret ettiğimde bir öncekisinden daha gelişmiş, daha genişlemiş ve daha güzel buluyorum.
gün geçtikçe iyiye giden bu etkili çalışmalarının hayırlara vesile olmasını dileğiyle
Saygılarımla: Mohammad Qasim İBADİ TURKYEDEKİ AFGANİSTANLI TURKMEN ÖĞRENCİLER BAŞKANI
۲۲ اسفند ۱۳۸۸
- Kültür ve Sanat
Muhammed Ashor ASHGEROĞLU
AFGANİSTAN TÜRKLERİNDE HALICILIK
Türkmenler, halı ve kilimi asırlardır dokuyarak gerek geçim kaynaklarını sağlamak gerekse de kullanmak için yapmışlardır. Halı ve kilimi çadırlarında, evlerinde, hatta binek hayvanlarında dahi kullanmak için dokumuşlardır. Tarih boyunca halı dokuma sanatı ile dünyada ün kazanmış ve ün almış bir millettir.
Türkmen halkı halı sanatını göçebe yaşantılarında, gerek yerleşik hayatlarında, yaşamış oldukları uzun savaş dönemlerinde, hicret yıllarında dahi halı sanatını bırakmamış daima dokumuşlardır. Geçim kaynaklarını çoğu yerlerde halıdan sağlamışlardır. Afganistan’da ve Pakistan’da yaşayan Afganistan Türkmenlerinin çoğu geçim kaynaklarını halıdan sağlamaktadırlar. Daima üreten bir millet olan Türkmenler, her zaman başları dik ve hiçbir zaman dilenmemişlerdir. Zamanımızda dahi Türkmenler, halısını, Horcun torbasını, Garçın torbasını, ayaklıkları, Aköy belbağlarını, her zaman dokuya gelmişlerdir. Halı ve kilim el dokuma sanatı Türkmenlerin yıllardır yapmış oldukları ecdat sanatıdır.
Türkmenlerin kurdukları devletler, imparatorluklar hatta han ve beğliklerin saraylarında hep Türkmenlerin kırmızı halısı kullanılmış o muhteşem yerleri Türkmen halıları süslemiştir. Şuanda bile Türkmen halıları başta ABD olmak üzere birçok Avrupa ülkelerinde kullanılmaktadır. Her Türkmen’in boylarına göre halı desenleri, çizgileri ve motifleri bulunmaktadır. Örneğin, Ersarı gölü, Teke gölü, Ahel gölü gibi her desenin ve çizgilerin adı ve ona ait boyları vardır. Afganistan Türkmenlerinde halının yeri; Afganistan devleti kurulduğundan buyana Türkmenlerin halısına her zaman muhtaç olmuştur. Çünkü Afganistan’da tahmini 3 milyonu geçen Türkmen milleti Afganistan devleti ekonomisinin temel taşı olmuşlardır. Türkmen el halıları Afganistan ekonomisinin % 40 gelir getirici ürünü olup, ayrıca ihracatta % 70 varan ilerleme kaydetmiştir. Gerek iç piyasada, gerekse de dış piyasada Afganistan’ın en hareketli Pazar ürünlerinden bir tanesi halıdır. Bugün Türkmen halıları başta ABD, Almanya, İsviçre, Fransa, Hollanda, İtalya, Danimarka, Türkiye, Rusya, Arabistan gibi dünyanın en sayılı ülkelerine ihraç edilmektedir.
Afganistan’da Türkmen halısı dokulan (yapılan) yerleri şu şekilde belirtmek mümkündür;
a) Şibirgan şehrine bağlı Hücüdükke, Mengecik, Garkın, Hamiyap, Akça, Mürdiyan, Hanaka ilçelerinde ve bu ilçerelere bağlı köylerinde
b) Faryap İline bağlı Anthoy, Hançarbağ, Karamgol ilçelerinde ve bu ilçelere bağlı köylerinde.
c) Badıgis İline bağlı Marçak ilçesinde ve bu ilçeye bağlı Türkmen köylerinde.
d) Belh İline bağlı Devletabat, Kelder, Şortepe, ilçelerinde ve bu ilçelere bağlı köylerinde.
e) Kunduz İline bağlı İmamsahip, Çardere, Deştiarçi, Akdepe ilçelerinde ve bu ilçelere bağlı köylerinde.
Günümüzde yapılan Türkmen halılarının isimleri aşağıdaki gibidir.
a) Bilcik
b) Kunduzi
c) Halmemedi
d) Çöprenk (Uşak)
e) Cengelarık
f) Kargahi
g) Hocaroşnayi
Türkmen el halılarının yapılışı; Koyunyününün kırkılması ve o yünlerin temizlenerek, seçilerek, yıkanarak ve temizlenen yünlerin taranması ile Türkmen hanımları İk ve Atanak (ip eğirme aleti) ile hazır olan yünleri eğirerek halı ipleri yaparlar. Eğirilen iplere Eriş adı verilir ve bu hazırlanan ipler halı yapımında kullanılan iplerdir ve boyanmaz. Koyunyününden yapılan diğer ipler, kökboyaları ile (Saman, Nar kabuğu ve çeşitli bozkırlarda yetişen Sazak ve diğer bitkilerin köklerinden kazanlara konularak ve kaynatılarak kök boya yapılır.) kazanlarda ipler boyanır ve halının yapımında kullanılacak olan çeşitli renklerde halı ipleri hazırlanır. Halı ipleri hazırlandıktan sonra özel olarak ağaçtan yapılmış olan halı tezgâhlarında belli ölçülerde metre kare ve ebatlarına göre ilk etap da Eriş (boyanmamış) ipleri tezgâhlara dizilir. Daha sonra yapılacak olan halı desenine göre renkli iplerle halı dokunmaya başlanılır. Türkmen halıları, hanımlar ve erkekler tarafından dokunur.
۱۹ اسفند ۱۳۸۸
۱۶ اسفند ۱۳۸۸
كمينه؛ شاعر و هجونويس تركمن
کمينه يکی از شاعران انسان گرا، عدالت خواه و فئودال ستيز و مخالف روحانيان وابسته به فئودالهاست. کمينه به جناح دمکراتيک ادبيات ترکمن تعلق دارد. از اين رو ارزش ماندگاری خود را برای آيندگان درگم بيشه ی تاريخی از دست نداده است. ...
دیوان شعر او از ارزشمندترین آثار کلاسیک ترکمن بشمار میرود.
" کمينه " ، شاعر و هجونويس بزرگ ترکمن در وحشتگاه بيداد خان ها و شاهان در سال ۱۷۷۰ ميلادی در خانواده ى تنگ دست دهقانی زاده می شود. وی دوران جوانی خود را درمنطقه ى شهر" مرو " طی می کند و سپس در يکی از مدارس بخارا به تحصيل مشغول مى شود و بعدها برای تکميل دروس خود به" خيوه " می رود. وى در سال ۱۸۴۰ در سن هفتاد سالگی هستی را بدرود می گويد. آثار شاعر را که در آن نشان از ذهن کارا و کاوشگر و حقيقت جوى وى وجود دارد، نمی توان جدا از عوامل عينی موجود در هستی جامعه و بينش های برخاسته از شرايط اقتصادی و اجتماعی زمانش دانست . ...كنه رسالت ادبی کمينه، خلاقيت نوين او در ساختِ طنز منظوم در حيطه ى ادبيات ترکمن و سخن سرای تهى دستان بودن است. آثارکمينه درعين سادگی خود ، دارای انتقادات شديد عليه نابرابری های اجتماعی است. وی می کوشد در اشعار و طنزهای خود رويدادهای واقعی زندگی مردم برگشته بخت جامعه ى خود را بازتاب دهد. انگاشت وی از بازتاب واقع گرايانه ى واقعيت زندگی غيرتاريخی و ضد تاريخی نيست. آثار و غزل های عاشقانه ی کمينه که عمرى بيش از يک سده درميان مردم ترکمن دارند در جمهوری ترکمنستان به زبان های مختلف ترجمه شده است. از غزل های عاشقانه ى اين شاعر می توان اشعار «ازاندوه تو» و «زلف تو» را نام برد. ...از آثار اين شاعر گفتارسنج و استادِ بی همتای طنز ترکمن، اپراهای مختلفی در جمهوری ترکمنستان شوروی سابق ساخته و اجرا گرديده است. ازجمله ى اين اپراها می توان به ساخته های "و.موهادف" و "شوپوشينيکف" به نام «کمينه و قاضی» و کمدی «کمينه» از "ب. آمانف" اشاره کرد. کمينه شاعر و طنزپردازی فراخ بين، کاونده، جويای حقيقت و سازش ناپذير است ، که مهم ترين بخش اجتماعی آثار او ستيز با مالکان فئودال ، افشای بيدادگری و جولان گری های خودکامان و فئودال های بدنهاد و بدنژاد زمانه ى خودِ او است. جانمايه ى اين بيدادگری ها را شاعر در آثار خود چون : «فقر» ،«تهی دست» و «قاضی من» کاملا بازتاب می دهد. ...
امروزه در بین ترکمنان ترکمنستان شمالی و جنوبی بسیاری از اماکن ها، آموزشگاهها و خیابانها با نام این شاعر ملّی ترکمن آذین بـسـته اسـت. از جمله دبیرستان پسرانه کـمـیـنه بندرترکمن همچنین در شهرستان گنبد کاووس خیابانی با عنوان خیابان کمینه گنــبد، خیابان کمینه عشق آباد، تئاتر کمینه استان مـارو (مرو) و دیگر مکانهای خاص و عام نامگذاری شده است. در جهت معرّفی او همایش هائی نیز به مناسبت گرامیداشت خاطره وی از جانب فرهنگدوستان ترکمن برگزار میشود. ...
کمينه يکی از شاعران انسان گرا، عدالت خواه و فئودال ستيز و مخالف روحانيان وابسته به فئودالهاست. کمينه به جناح دمکراتيک ادبيات ترکمن تعلق دارد. از اين رو ارزش ماندگاری خود را برای آيندگان درگم بيشه ی تاريخی از دست نداده است. ...
دیوان شعر او از ارزشمندترین آثار کلاسیک ترکمن بشمار میرود.
" کمينه " ، شاعر و هجونويس بزرگ ترکمن در وحشتگاه بيداد خان ها و شاهان در سال ۱۷۷۰ ميلادی در خانواده ى تنگ دست دهقانی زاده می شود. وی دوران جوانی خود را درمنطقه ى شهر" مرو " طی می کند و سپس در يکی از مدارس بخارا به تحصيل مشغول مى شود و بعدها برای تکميل دروس خود به" خيوه " می رود. وى در سال ۱۸۴۰ در سن هفتاد سالگی هستی را بدرود می گويد. آثار شاعر را که در آن نشان از ذهن کارا و کاوشگر و حقيقت جوى وى وجود دارد، نمی توان جدا از عوامل عينی موجود در هستی جامعه و بينش های برخاسته از شرايط اقتصادی و اجتماعی زمانش دانست . ...كنه رسالت ادبی کمينه، خلاقيت نوين او در ساختِ طنز منظوم در حيطه ى ادبيات ترکمن و سخن سرای تهى دستان بودن است. آثارکمينه درعين سادگی خود ، دارای انتقادات شديد عليه نابرابری های اجتماعی است. وی می کوشد در اشعار و طنزهای خود رويدادهای واقعی زندگی مردم برگشته بخت جامعه ى خود را بازتاب دهد. انگاشت وی از بازتاب واقع گرايانه ى واقعيت زندگی غيرتاريخی و ضد تاريخی نيست. آثار و غزل های عاشقانه ی کمينه که عمرى بيش از يک سده درميان مردم ترکمن دارند در جمهوری ترکمنستان به زبان های مختلف ترجمه شده است. از غزل های عاشقانه ى اين شاعر می توان اشعار «ازاندوه تو» و «زلف تو» را نام برد. ...از آثار اين شاعر گفتارسنج و استادِ بی همتای طنز ترکمن، اپراهای مختلفی در جمهوری ترکمنستان شوروی سابق ساخته و اجرا گرديده است. ازجمله ى اين اپراها می توان به ساخته های "و.موهادف" و "شوپوشينيکف" به نام «کمينه و قاضی» و کمدی «کمينه» از "ب. آمانف" اشاره کرد. کمينه شاعر و طنزپردازی فراخ بين، کاونده، جويای حقيقت و سازش ناپذير است ، که مهم ترين بخش اجتماعی آثار او ستيز با مالکان فئودال ، افشای بيدادگری و جولان گری های خودکامان و فئودال های بدنهاد و بدنژاد زمانه ى خودِ او است. جانمايه ى اين بيدادگری ها را شاعر در آثار خود چون : «فقر» ،«تهی دست» و «قاضی من» کاملا بازتاب می دهد. ...
امروزه در بین ترکمنان ترکمنستان شمالی و جنوبی بسیاری از اماکن ها، آموزشگاهها و خیابانها با نام این شاعر ملّی ترکمن آذین بـسـته اسـت. از جمله دبیرستان پسرانه کـمـیـنه بندرترکمن همچنین در شهرستان گنبد کاووس خیابانی با عنوان خیابان کمینه گنــبد، خیابان کمینه عشق آباد، تئاتر کمینه استان مـارو (مرو) و دیگر مکانهای خاص و عام نامگذاری شده است. در جهت معرّفی او همایش هائی نیز به مناسبت گرامیداشت خاطره وی از جانب فرهنگدوستان ترکمن برگزار میشود. ...
MAHDUMKULİ FIRAGİ
بولدوم گريانا
يازيغيم ياد اديپ، يوزوم خاك اديپ
سحر ناليش بيلن بولدوم گريانا
ديدهدن ياش دوكوپ، سينام چاك اديپ
تلبه دك اوزومني اوردوم هر يانا
كونگلومني گچيرديم جمله جهاندان
نه جهاندان، بلكه، ال اوزدوم جاندان
خضردان، عيسيدان، شاهمرداندان
همت ايستاپ، باقديم سوي آسمانا
آسمانينگ يوزوندن كهكشان اوچدي
ناگهان اوچ اره نظريم دوشدي
ايكي ياشيل گيميش، بير سفيدپوشدي
گوزوم گوردي، ديليم گلمز فرمانا
بيري گليپ، الين گوگسومه اوردي
بيري بير تيغ بيلن يورهگيم ياردي
آغزيما آغزين قويوپ، بيري دم اوردي
دييرلر: عرضينگ دييگيل شاهمردانا
بولار بيله دييگچ، ديليم آچيلدي
قانا-قانا مي محبت ايچيلدي
كونگلومه يدي جور سوال گچيلدي
دييديم: رخصت بولسا، گلسين زبانا
ايكي اوزين اردير، بير قيسغا قددير
دييديلر: خوشوقتدير،ياغشيفرصتدير
سوزونگبولسا،سور-دييديلر-رخصتدير
كونگله گلن سوزونگ گتير بيانا
دييديم: گوكدن آغير، يردن مرد نهدير
دريادان باي نهدير، داشدان سخت نهدير
اوتدان ياقيجيراق، بوزدان سرد نهدير
زهردن آجيراق نهدير بو جانا
يالان تهمت آغير بولار آسماندان
قهرسيز، ياغشي سوز گينگدير جهاندان
منافقينگ كونگلي سخت سنگستاندان
اهل قانع منگزار بحر عمانا
جبر اتگوجي سلطان ــ ياقيجي كوزدن
بخيلدان ديلهسنگ، ساويقدير بوزدان
فقيره جبر اتمك ــ آجي زهردن
اوويت دير بو سوزلر، بيزدن نشانا
بولار بيله دييگچ، يريمدن توردوم
يووريپ، اليمي اتهگينه اوردوم
مست بولدوم، سست بولدوم، عقليم ييتيرديم
كپ كلام تاپماديم، قالديم حيرانا
دييديلر: اوچ كيشي بولدوق استادينگ
دايم دستان بولار عالمده آدينگ
مختومقلي، وقت دير، ايسته مرادينگ
بو سري آقمــــــــــــاق آچار يا بير ديوانا
۱۵ اسفند ۱۳۸۸
۱۳ اسفند ۱۳۸۸
SIYASET AKDEMİSİ PROGRAMINI BAŞARIYLA BİTİRİP SERTİFİKAYI ALMAYA HAK KAZANAN AFGAN TURK ÖĞRENCİLERİ
SERTİFİKA DAĞITIMINDAN GÖRÜNTÜLER
.jpg){kind=link}
۱۱ اسفند ۱۳۸۸
یاغشیلیق
قیـــل یاغشیلیــق ســــندن غالسین نشــــانه یاغـــشیغـــــه ، یمانغــــه یا کــــه بیگانه
ایلـــــده امـکـــــان بارقـــا ادیـــــب خدمتـــی بلــکه ایـــــــرته باشـــقه بولار زمـــــانه
* * *
مغــــرور بولمــــــه مال و ملکیم بار دییــــب چوتلامـــاغیـــن مدام منـــــگا یار دییـــب
بیرگـــون بولــــر ایلده غالمـــــاز ذره ســــی پشمـــــان بولمـــــا دنیا منگا دار دییــــب
* * *
غریبـلار آغلاشیــــب گیلســــــه ایشیکـــــدن سن غاچماغیـن سیچـان بولــوب دشیکدن
گر غالمســـه ایلــــده هیــــچ بیر دولتینــــگ آنگســـات بولار چیقمـــاق آلتین کوشکدن
* * *
غریــــب آزار بیــــرمک خــــــداغه یاقمـــــاز خــدا اورر کیــمســــه یوزینـــگه باقمـــاز
ســـمســـملاب یــوره سنـــگ اویان بویانــــه بول دیوانه دیــیب کیمـسه بازره سوقمـاز
* * *
فـــلانی بای دییـــــب آدیـــــنگ چیــقــــاندیر آدینــگینــگ شمالی خلقـــــی ییقــــاندیـــر
من منــــلاب یوریمـــه دینگـــه اوزیم دییـــب بیــــرگون بولار مالینـــگ اریـــب اقاندیر
* * *
سخاوتلی بولســــانگ پولیـــنـــگ کانه لـــر سنینگ خیــــرینگ بیلن غریـــب جانلانار
بو دنیــــــــا فانی دیـــر گیـــــچــر ده گیــــدر ادن یاغشــــی یمانلیغــــینـــگ سانـــه لار
* * *
هیچ کیمی تانیمــــان مست بولوب یورسنـگ غریبی گوزه ایلمان همده خور گورسنگ
دوشـــــون دنیا کیــــمـــــه وفا ادیـــــبدیــــر هیـچ بولار آخیری گوزله ئیب دورسانـگ
* * *
باردیر بعضــــی بایـــلار کاندیر احســـــــانی مرتبه ســــــــی بلـــند دیل لر دستــــــانی
غـــــروری یـوق غریـب سویر ایل ســــــویر جمـــــله عالـــــم سویـر بویله انســــــانی
* * *
" قویاش" گونول بیــــــرمه فانــــی دنیاغــه علـــــم و کمـــــال سنــــگا کتـــه سرمایه
آخیـــرتده ســـــورار نامـــه اتدینــــگ دییـــب غـــریبـــــه، مسکینـــــه، بای و گـــــدایه
نورمحمد قویاش " قاریزاده"
ATASÖZLER
♥ Abanın kadri, yağmurda bilinir.
♥ Abdal düğünden, çocuk oyundan usanmaz.
♥ Abdalın arkadaşlığı yol görününcüye kadardır.
♥ Abdestsiz sofuya namaz dayanmaz.
♥ Aca dokuz yorgan örtmüşler,yine uyuyamamış.
♥ Acele giden ecele gider.
♥ Acele ise, şeytan karışır.
♥ Acele yürüyen yolda kalır.
♥ Acemi katır kapı önünde yük indirir.
♥ Acı acıyı bastırır,su sancıyı.
♥ Acı patlıcanı kırağı çalmaz.
♥ Acıkan doymam,susayan kanmam sanır.
♥ Acındırırsan arsız, acıktırırsan hırsız olur.
♥ Aç ayı oynamaz.
♥ Aç bırakma hırsız edersin, çok söyleme arsız edersin.
♥ Aç koynunda azık durmaz.
♥ Aç köpek fırın yıkar.
♥ Aç kurt insana saldırır.
♥ Aç tavuk rüyasında kendini darı ambarında görür.
♥ Aç tokun halinden bilmez.
♥ Açık yaraya kurt düşmez.
♥ Açın imanı olmaz.
♥ Açın karnı doyar gözü doymaz.
♥ Açlık ile tokluğun arası bir dilim ekmek.
♥ Adam eşeğinden, kadın döşeğinden belli olur.
♥ Adamak kolay,ödemek güçtür.
♥ Adamakla mal tükenmez.
♥ Adamın iyisi iş başında belli olur.
♥ Adı çkmış doksana, hiç inmez seksene.
♥ Ağaca balta vurmuşlar "sapı bedenimde"demiş.
♥ Ağaca çıkan keçinin doğurduğu oğlak dala bakarmış.
♥ Ağaca dayanma çürür,insana dayanma ölür.
♥ Ağacı kurt, insanı dert bitirir.
♥ Ağaç ne kadar meyve verirse ,dalı o kadar yere eğilir.
♥ Ağaç ne kadar uzarsa uzasın göğe değmez.
♥ Ağaç ne kadar yüksek olsa da yaprakları yere düşer.
♥ Ağaç yaş iken eğilir.
♥ Ağaçlı köyü su basmaz
♥ Abdal düğünden, çocuk oyundan usanmaz.
♥ Abdalın arkadaşlığı yol görününcüye kadardır.
♥ Abdestsiz sofuya namaz dayanmaz.
♥ Aca dokuz yorgan örtmüşler,yine uyuyamamış.
♥ Acele giden ecele gider.
♥ Acele ise, şeytan karışır.
♥ Acele yürüyen yolda kalır.
♥ Acemi katır kapı önünde yük indirir.
♥ Acı acıyı bastırır,su sancıyı.
♥ Acı patlıcanı kırağı çalmaz.
♥ Acıkan doymam,susayan kanmam sanır.
♥ Acındırırsan arsız, acıktırırsan hırsız olur.
♥ Aç ayı oynamaz.
♥ Aç bırakma hırsız edersin, çok söyleme arsız edersin.
♥ Aç koynunda azık durmaz.
♥ Aç köpek fırın yıkar.
♥ Aç kurt insana saldırır.
♥ Aç tavuk rüyasında kendini darı ambarında görür.
♥ Aç tokun halinden bilmez.
♥ Açık yaraya kurt düşmez.
♥ Açın imanı olmaz.
♥ Açın karnı doyar gözü doymaz.
♥ Açlık ile tokluğun arası bir dilim ekmek.
♥ Adam eşeğinden, kadın döşeğinden belli olur.
♥ Adamak kolay,ödemek güçtür.
♥ Adamakla mal tükenmez.
♥ Adamın iyisi iş başında belli olur.
♥ Adı çkmış doksana, hiç inmez seksene.
♥ Ağaca balta vurmuşlar "sapı bedenimde"demiş.
♥ Ağaca çıkan keçinin doğurduğu oğlak dala bakarmış.
♥ Ağaca dayanma çürür,insana dayanma ölür.
♥ Ağacı kurt, insanı dert bitirir.
♥ Ağaç ne kadar meyve verirse ,dalı o kadar yere eğilir.
♥ Ağaç ne kadar uzarsa uzasın göğe değmez.
♥ Ağaç ne kadar yüksek olsa da yaprakları yere düşer.
♥ Ağaç yaş iken eğilir.
♥ Ağaçlı köyü su basmaz
۰۶ اسفند ۱۳۸۸
TURKMEN KELİMESİ
TURKMEN KELİMESİ
سئوالی که در ابتدا به آن میپردازیم این است كه چرا تركمنها به این اسم خوانده شدهاند؟ برای روشن كردن این نكته لازم میآید كه از مناسبتهای تركمن- اوغوز حركت كنیم. برای اینكه این امر در حل معمای منشاء و ماهیت نام تركمن كمك شایانی خواهد كرد.
اینكه واژه های تركمن و اوغوز دو نام برای یك قوم معین ترك است، در منابع تاریخی ترك بطور كلی امری پذیرفته شده به نظر میرسد. در نیمه دوم قرن گذشته ا. وامبری اینطور میگوید: « قبول این دیدگاه كه اجتماعاتی كه اعراب به آنها نام «غز» را دادهاند، تركمنهای زمان ما هستند، كاملا درست است. (1)»
نمت با استناد به هوستما (2) مینویسد كه تركمنها به جای اسم قدیمی خود یعنی «اوغوز» نام «تركمن» را گرفتهاند.
در اوایل قرن دوازدهم مدتی نام اوغوز و تركمن را بطور مشترك بكار بردهاند. (3)
و. مینورسكی در یكی از آثارش مینویسد: «اوغوزها» بطور كلی با نام «تركمن» شناخته شدهاند. (4)
ا. پریتاسك مینویسد كه قسمتی از تركان در منابع تاریخی تحت نام تركمن یا اوغوز دیده شدهاند و روشن میسازد كه دولت «یبغوی اوغوز» تحت دونام «اوغوز»، «تركمن» یك اتحاد سیاسی تشكیل دادهاند. (5)
در این نظریهها كه از جهت نتایج درست هستند، قدمت نام تركمن و منشأ و ماهیت آن روشن نشده است.
در سرزمینمان، دیدگاه ف.كوپرولو ارزش كلاسیكی یافته است.
كوپرولو در زمان خود با استناد به دیوان لغت ترك، میگوید كه نام تركمن به گروههایی از اوغوزها كه مسلمان شدهاند، اطلاق میشود. (6)
در حقیقت او این دیدگاه را با استناد به اثر شرف الزمان مروزی یعنی با سطرهای كتاب «طبیعهالحیوان» عیناً تأیید میكند. (7)
قبل از مروزی، اولین مؤلف اسلامی كه از تركمنها بحث میكند یعنی المقدسی (نیمه دوم قرن دهم) تركمنها را گروههایی معرفی كرده بودكه اسلام را قبول كردهاند. (8)
محمود كاشغری نیز «تركمن» و «اوغوز» را در جاهای زیادی با هم ذكر میكند:
Türkmaniyetü,l - Guzziye, beynel't - Türkmaniyetil'el - Guzziye bile't - Türkmaniyegi'l - Guzziye, butunü'l Guzziyeti'l – türkmaniye ... (9)
اگر نظریه وامبری (10) كه تاریخ نام تركمن را تا دوره افسانهای اوغوزخان میرساند در نظر گرفته نشود، فكر غالب سالهای اخیر اینست كه نام تركمن در قرن یازدهم ظاهر شده است و اینكه این اسم به اوغوزهای مسلمان اطلاق شده است.
با وجودیكه دلایلی وجود دارد كه نام تركمن موجودیت خود را در ادوار خیلیقدیمی نشان داده است، گسترش اسلام در بین اوغوزها نیز در ایضاح نام تركمن كافی به نظر نمیرسند.
مروزی از یك جنبش تركمن - اوغوز- پچنك بحث میكند. به عقیده مروزی اوغوزها تحت فشار تركمنها خوارزم را ترك كرده و به سرزمین پچنكها كوچكردهاند (11). (مؤلف این موفقیت تركمنها را به مسلمان شدن آنها مرتبط میداند.)
مینورسكی مینویسد كه احتمالا این حادثه به سال 893 روی داده است و در konstantinos prophyoge-nnetos نیز ذكر شده است و در حدود العالم استخری (تألیف سال 893) نیز به نشانههایی از آن بر میخوریم.
مینورسكی این احتمال را میدهد كه این حادثه با هجوم مشترك خزر- اوز علیه پچنكها مرتبط است و این حادثه احتمالا از سوی مروزی با اصطلاح «تركمن» كه مدتها بعد به كار رفته است، مدرنیزه شده است(12).
فقط اینكه این رویداد در منبعمان بین پچنكها و اوزها رخ نداده بلكه حادثهای بین «تركمنها» و «اوغوزها» معرفی شده است. در این صورت اگر مدرنیزه كردنی در كار باشد میتوان استنباط كرد كه این امر بیش از اینكه به اصطلاح «تركمن» مربوط شود، با مفهوم «اسلامیت» ارتباط مییابد.
برای اینكه همانطور كه میدانیم قارلوقها كه در اواسط قرن هشتم به حوزه «چو» حاكمیت تام داشتند، مدتها بعد یعنی احتمالا در اواخر همان قرن و یا اوایل قرن نهم، اوغوزها را از منطقه تالاس و چو بیرون كردند و اوغوزها نیز به سهم خود پچنكها را به سمت مغرب راندهاند (13).
با توجه به این موارد قبول این نكته به حقیقت نزدیكتر است كه روایت مروزیدر واقع مربوط به منطقه خوارزم است ولی به تصویر كشیدن حادثهای است كه بینقارلوقها واوغوزها رخ داده است.
در اطلاعات كتاب المقدسی نیز كه اخباری منسوب به این دوره میباشد آمدهاست كه تركمنها و اوغوزها در مناطق مختلف ساكن هستند (14).
نزدیكی جغرافیایی به این احتمال قوت میبخشد كه اینجا مراد از «تركمنهای» مورد بحث نیز «قارلوقها» باشند.
نوشتههای محمود كاشغرلی نیز از این نظر كه تفاوت لهجههای مختلف زمانخود را آشكار میسازد، اهمیت دارد. در بحث تلفظ حرفهای گوناگون و طرز استعمالبعضی از كلمات، تفاوتهای میان تركها و اوغوزها را مشخص كرده است (15). مرادمحمود از این تركان، معنی محدود آن یعنی مردم وطن خودش سرزمین قاراخانیان وتركی متمایز از اوغوزی است، و تركی كه در آن جوار صحبت شده است (16). نیزارتباطی تنگاتنگ با قارلوقها دارد.
از طرف دیگر اینكه اوغوزها با قبول اسلام نام تركمن را گرفتهاند، با وجود صراحت آن در بعضی از منابع، چندان قانع كننده به نظر نمیرسد.
چونكه تغییر دین تغییر همزمان اسم را ایجاب نمیكند. اگر چنین اصلی وجود داشته باشد، در این صورت همانند تركان مسلمان قبل از تركمنها (17)، اوغوزهایی كه بعدها به اسلام گرویدهاند نیز میبایست نام جدیدی بگیرند و یا همانند خویشاوندان مسلمان خود «تركمن» نامیده شوند.
در تاریخ ترك نمونهای كه بتواند حامی نظریه تغییر نام باشد یافت نمیشود و در برابر در گرایش به ادیأن دیگر دلایل زیادی وجود دارد كه بر فراموشی عرف وعادت و بینشها حفظ نام خالص تركی قوم دلالت دارند.
اویغورهای بودایی و مانوی و خرزهای موسوی از این قبیل هستند.
بلغارهای ترك و مجاریهای مسیحی، در بین جوامع مسیحی همه چیز خاصخود را فراموش كردهاند، فقط اسامی تركی خود را حفظ كردهاند.
مسئله تركمن نیز از این قاعده كلی مستثنی نیست.
نوشتههای المقدسی، دیوان لغت و مروزی را به قارلوقها نسبت داده بودیم.
در حقیقت بر اساس آخرین تحقیقات، قارلوقها در دوران قدرت خود (نیمه اولقرن یازدهم) یعنی زمانی كه بر مناطق چو، تالاس و یدیسو حاكم بودند، در عین حال نام تركمن را به عنوان یك اسم سیاسی برای خود برگزیده بودهاند (18).
علاوه بر این قارلوقها كه در اواسط قرن نهم با آمدن به بالاساغون با گرفتن عنوان غاراخان در آنجا توسط یبغوی قارلوق، دولت ترك معروف به ایلیك خانلار ویا خاقانیه را تشكیل دادهاند(19). و با لهجهای متفاوت از لهجه اوغوزها صحبتمیكردهاند(20).
همانطور كه كاشغرلی نیز به آن اشاره كرده است.
علاوه بر آن ثبت اصطلاح «تركمن» در منابع چینی از طرف F.Hirt معلوم شدهاست. قابل توجه است كه دایرهالمعارف چینی T'ung -t'ien كه كلمه را به شكل Tö -kö - möng ضبط كرده است، مربوط به دورهای است كه به قارلوقها در عین حال «تركمن» نیز اطلاق میشده است(21).
بنابراین در حال حاضر میشود گفت كه حداقل در طول قرن نهم كلمه تركمن در حكم یك اصطلاح سیاسی موجود بوده است و از طرف غارلوقها مورد استفاده قرار میگرفته است. ولی به احتمال خیلی زیاد میتوان قبول كرد كه در آن تاریخ اوغوزها، نام تركمن را حمل نمیكردهاند.
سئوالی که در ابتدا به آن میپردازیم این است كه چرا تركمنها به این اسم خوانده شدهاند؟ برای روشن كردن این نكته لازم میآید كه از مناسبتهای تركمن- اوغوز حركت كنیم. برای اینكه این امر در حل معمای منشاء و ماهیت نام تركمن كمك شایانی خواهد كرد.
اینكه واژه های تركمن و اوغوز دو نام برای یك قوم معین ترك است، در منابع تاریخی ترك بطور كلی امری پذیرفته شده به نظر میرسد. در نیمه دوم قرن گذشته ا. وامبری اینطور میگوید: « قبول این دیدگاه كه اجتماعاتی كه اعراب به آنها نام «غز» را دادهاند، تركمنهای زمان ما هستند، كاملا درست است. (1)»
نمت با استناد به هوستما (2) مینویسد كه تركمنها به جای اسم قدیمی خود یعنی «اوغوز» نام «تركمن» را گرفتهاند.
در اوایل قرن دوازدهم مدتی نام اوغوز و تركمن را بطور مشترك بكار بردهاند. (3)
و. مینورسكی در یكی از آثارش مینویسد: «اوغوزها» بطور كلی با نام «تركمن» شناخته شدهاند. (4)
ا. پریتاسك مینویسد كه قسمتی از تركان در منابع تاریخی تحت نام تركمن یا اوغوز دیده شدهاند و روشن میسازد كه دولت «یبغوی اوغوز» تحت دونام «اوغوز»، «تركمن» یك اتحاد سیاسی تشكیل دادهاند. (5)
در این نظریهها كه از جهت نتایج درست هستند، قدمت نام تركمن و منشأ و ماهیت آن روشن نشده است.
در سرزمینمان، دیدگاه ف.كوپرولو ارزش كلاسیكی یافته است.
كوپرولو در زمان خود با استناد به دیوان لغت ترك، میگوید كه نام تركمن به گروههایی از اوغوزها كه مسلمان شدهاند، اطلاق میشود. (6)
در حقیقت او این دیدگاه را با استناد به اثر شرف الزمان مروزی یعنی با سطرهای كتاب «طبیعهالحیوان» عیناً تأیید میكند. (7)
قبل از مروزی، اولین مؤلف اسلامی كه از تركمنها بحث میكند یعنی المقدسی (نیمه دوم قرن دهم) تركمنها را گروههایی معرفی كرده بودكه اسلام را قبول كردهاند. (8)
محمود كاشغری نیز «تركمن» و «اوغوز» را در جاهای زیادی با هم ذكر میكند:
Türkmaniyetü,l - Guzziye, beynel't - Türkmaniyetil'el - Guzziye bile't - Türkmaniyegi'l - Guzziye, butunü'l Guzziyeti'l – türkmaniye ... (9)
اگر نظریه وامبری (10) كه تاریخ نام تركمن را تا دوره افسانهای اوغوزخان میرساند در نظر گرفته نشود، فكر غالب سالهای اخیر اینست كه نام تركمن در قرن یازدهم ظاهر شده است و اینكه این اسم به اوغوزهای مسلمان اطلاق شده است.
با وجودیكه دلایلی وجود دارد كه نام تركمن موجودیت خود را در ادوار خیلیقدیمی نشان داده است، گسترش اسلام در بین اوغوزها نیز در ایضاح نام تركمن كافی به نظر نمیرسند.
مروزی از یك جنبش تركمن - اوغوز- پچنك بحث میكند. به عقیده مروزی اوغوزها تحت فشار تركمنها خوارزم را ترك كرده و به سرزمین پچنكها كوچكردهاند (11). (مؤلف این موفقیت تركمنها را به مسلمان شدن آنها مرتبط میداند.)
مینورسكی مینویسد كه احتمالا این حادثه به سال 893 روی داده است و در konstantinos prophyoge-nnetos نیز ذكر شده است و در حدود العالم استخری (تألیف سال 893) نیز به نشانههایی از آن بر میخوریم.
مینورسكی این احتمال را میدهد كه این حادثه با هجوم مشترك خزر- اوز علیه پچنكها مرتبط است و این حادثه احتمالا از سوی مروزی با اصطلاح «تركمن» كه مدتها بعد به كار رفته است، مدرنیزه شده است(12).
فقط اینكه این رویداد در منبعمان بین پچنكها و اوزها رخ نداده بلكه حادثهای بین «تركمنها» و «اوغوزها» معرفی شده است. در این صورت اگر مدرنیزه كردنی در كار باشد میتوان استنباط كرد كه این امر بیش از اینكه به اصطلاح «تركمن» مربوط شود، با مفهوم «اسلامیت» ارتباط مییابد.
برای اینكه همانطور كه میدانیم قارلوقها كه در اواسط قرن هشتم به حوزه «چو» حاكمیت تام داشتند، مدتها بعد یعنی احتمالا در اواخر همان قرن و یا اوایل قرن نهم، اوغوزها را از منطقه تالاس و چو بیرون كردند و اوغوزها نیز به سهم خود پچنكها را به سمت مغرب راندهاند (13).
با توجه به این موارد قبول این نكته به حقیقت نزدیكتر است كه روایت مروزیدر واقع مربوط به منطقه خوارزم است ولی به تصویر كشیدن حادثهای است كه بینقارلوقها واوغوزها رخ داده است.
در اطلاعات كتاب المقدسی نیز كه اخباری منسوب به این دوره میباشد آمدهاست كه تركمنها و اوغوزها در مناطق مختلف ساكن هستند (14).
نزدیكی جغرافیایی به این احتمال قوت میبخشد كه اینجا مراد از «تركمنهای» مورد بحث نیز «قارلوقها» باشند.
نوشتههای محمود كاشغرلی نیز از این نظر كه تفاوت لهجههای مختلف زمانخود را آشكار میسازد، اهمیت دارد. در بحث تلفظ حرفهای گوناگون و طرز استعمالبعضی از كلمات، تفاوتهای میان تركها و اوغوزها را مشخص كرده است (15). مرادمحمود از این تركان، معنی محدود آن یعنی مردم وطن خودش سرزمین قاراخانیان وتركی متمایز از اوغوزی است، و تركی كه در آن جوار صحبت شده است (16). نیزارتباطی تنگاتنگ با قارلوقها دارد.
از طرف دیگر اینكه اوغوزها با قبول اسلام نام تركمن را گرفتهاند، با وجود صراحت آن در بعضی از منابع، چندان قانع كننده به نظر نمیرسد.
چونكه تغییر دین تغییر همزمان اسم را ایجاب نمیكند. اگر چنین اصلی وجود داشته باشد، در این صورت همانند تركان مسلمان قبل از تركمنها (17)، اوغوزهایی كه بعدها به اسلام گرویدهاند نیز میبایست نام جدیدی بگیرند و یا همانند خویشاوندان مسلمان خود «تركمن» نامیده شوند.
در تاریخ ترك نمونهای كه بتواند حامی نظریه تغییر نام باشد یافت نمیشود و در برابر در گرایش به ادیأن دیگر دلایل زیادی وجود دارد كه بر فراموشی عرف وعادت و بینشها حفظ نام خالص تركی قوم دلالت دارند.
اویغورهای بودایی و مانوی و خرزهای موسوی از این قبیل هستند.
بلغارهای ترك و مجاریهای مسیحی، در بین جوامع مسیحی همه چیز خاصخود را فراموش كردهاند، فقط اسامی تركی خود را حفظ كردهاند.
مسئله تركمن نیز از این قاعده كلی مستثنی نیست.
نوشتههای المقدسی، دیوان لغت و مروزی را به قارلوقها نسبت داده بودیم.
در حقیقت بر اساس آخرین تحقیقات، قارلوقها در دوران قدرت خود (نیمه اولقرن یازدهم) یعنی زمانی كه بر مناطق چو، تالاس و یدیسو حاكم بودند، در عین حال نام تركمن را به عنوان یك اسم سیاسی برای خود برگزیده بودهاند (18).
علاوه بر این قارلوقها كه در اواسط قرن نهم با آمدن به بالاساغون با گرفتن عنوان غاراخان در آنجا توسط یبغوی قارلوق، دولت ترك معروف به ایلیك خانلار ویا خاقانیه را تشكیل دادهاند(19). و با لهجهای متفاوت از لهجه اوغوزها صحبتمیكردهاند(20).
همانطور كه كاشغرلی نیز به آن اشاره كرده است.
علاوه بر آن ثبت اصطلاح «تركمن» در منابع چینی از طرف F.Hirt معلوم شدهاست. قابل توجه است كه دایرهالمعارف چینی T'ung -t'ien كه كلمه را به شكل Tö -kö - möng ضبط كرده است، مربوط به دورهای است كه به قارلوقها در عین حال «تركمن» نیز اطلاق میشده است(21).
بنابراین در حال حاضر میشود گفت كه حداقل در طول قرن نهم كلمه تركمن در حكم یك اصطلاح سیاسی موجود بوده است و از طرف غارلوقها مورد استفاده قرار میگرفته است. ولی به احتمال خیلی زیاد میتوان قبول كرد كه در آن تاریخ اوغوزها، نام تركمن را حمل نمیكردهاند.
اشتراک در:
پستها (Atom)