Türkmen boylarının kullanmış oldugu bazı kelimeler ve Türkiye Türkçesinde ki karşılıgı

Türkmen boylarının kullanmış oldugu bazı kelimeler ve Türkiye Türkçesinde ki karşılıgı




A



Aba : Abla

Aga : Ağabey

Aylak : Bedava

avlak : Kuzuların katıldığı yer

Avdan : Kuyuların yanındaki su havuzu

alaf : Hızlı yanan ateş

Aradam: Giriş, hol, salon

Aşene : Ekmek yapılan ocaklı ev.

Arkaç : Ağıl

Aşgar : Üzellik otundan kaynatılarak, çamaşır yıkamada deterjen yerine kullanılan malzeme.

B

Bacı : Kız kardeş

Bibi : Hala

Billur : Bardak

Böle : Teyze çocuğu

Başangı: Uyumsuz, aklaksız,söz dinlemeyen.

Bucak : Peynir, yağ vs. konan bastırık.

Bastırgan : Tahta merdiven

Bayaktan : Deminden, az önce.

Badas : Harmanda tınas atılan, buğday döküntüleri.

C

Cereme : Ceza

Cici : Yenge

Cıngıl : Küçük kova

Cıkrık : İp makarası, makara, kuyu makarası

Cırnak : Tırnak

Cırnaklama : Tırnağı ile çizme

Cümbüzzük : Mızıkçı, oyun bazan

Cıkcıkı : Sürahi

Cılk : İçi geçmiş, bozulmuş.

Cayırlık : Evlerin içinde yıkanmak için ayrı küçük bölüm.

Cılat : Jilet bıçağı

Ç

Çekişme : Münakaşa etme

Çelenk : Saçak

Çıkı : Bez sofra

Çitlek : Ayçiçeği

Çömçe : Yemek karıştırılan büyük, tahta kaşık

Çir : Kayısı kurusu

Çimmek : Yıkanmak

Çilesiz : Aşırı kibar davranan

Çıkla : Sade, katıksız

D

Delme : Yelek

Dibek : Havan

Dumaa : Nezle

Dulda : Kuytu

Don : Pantolon

Döş : Bağır, sine

Diğdir : Halı dokurken ilmikleri sıkıştırmak için vurulan delikli, saplı demir

Dırımak : Araştırmak, irdelemek.

E

Ebe : Nine

Emizekin : İnadına

Emmi : Amca

Emzade : Emmioğlu

Esvap : Elbise

Evtiklenmek: Oyalanmak

Ellani : Leğen

Elaşı : Ellere karşı

F

Fistan : Elbise, entari

Fanille : Kollu kazak, el örgüsü kazak.

G

Gavurga : Buğday kavurması

Gora : Anahtar

Gostak : Kibirli

Gupa : Bardak

Gurk : Kuluçka

Guşak : Kemer

Göğ : Gük (mavi renk)

Gıf : Koyun tersi

Gırklık : Koyun kırkılan makas.

Goma : Haydi çabuk

H

Hayat : Avlu

Helke : Su kabı, kova

Horanta : Aile fertleri

Hökela : Ukala

Hotayra : Kesilmiş kamış yığını.

I

Işmarıç : Sipariş

Isdar : Halı dokunan tezgah

Iravık : Taze koyun kaymağı.

Iğtı : Siğnenecek yer. Rüzgara karşı korunulanyer.

İ

İskemle : Sandalye

İşlik : Gömlek

İteği : Sofra altı

İlenger : Yayvan pilav katılan büyük kap.

K

Keşik : Nöbet

Kömbe : Tandır ekmeği

Kösengi : Ateş karıştırıcı alet

Kak : 1-Kurutulmuş meyveler. 2- Dağda taştan oyulmuş su içmek için küçük yalak.

Kirkit : Halı dokumada kullanılan demir alet.

Kön : Hayvan gübresi

Keraat : Pis

Kelik : Ayakkabı

Kırı : Sıpa, eşek yavrusu

L

Lavgar : Geveze

Lenger : Geniş tabak

Lapla : Yaş inek tersi

M

Maşraba : Tas su bardağı

mıymıntı : Uyuşuk

Metel : Masal

Mıh : Çivi

Mısırga : Hindi

Mosturalık : Numunelik

Müzde : Müjde

N

Nalin : Takunya

O

Oba : Yayla

Ocaklık : Mutfak

Okuntu : Düğün davetiyesi

Olçum : Kendini beğenmiş.



Ö

Öyke : Öfke



P

Peşkir : Havlu

Pırtı : Çamaşır

Pali : Köpek yavrusu, enik

Pöçüklü : Kadınlara kızma anlamında söylenir.

Pöçük : Örülmüş uzun saç



R





S

Sakı : Palto

Seklem : Eksik

Sehim : Hisse

Sındı : Makas

Soku : Taş dibek

Susa : Şose, yol

Sekmen : Beton,taş merdiven



Ş

Şaplak : Tokat

Şifan : Baş örtüsü

Şipidik : Terlik



T

Tellik : Örme takke

Topalak : Sulu köfte

Tomu : Dama toprak vs. çekmek için üçgen biçimde kurulan alet.

Teşt : Banyo yapılan büyük leğen.

Tütünpare : Aşene bacası



U



Ü

Üleş : Leş

Ülübü : Fasulye

Üzellik : Üzellik diye bir bitki



V



Y

Yağlık : Mendil

Yaşmak : Baş örtüsü

Yazma : Eşarp

Yiğe : Hırsık (kedi köpek için)

Yalak : Uzunca koyunların su içmesi için avdana bitişik, taşdan oyma tekne.

Yalçı : Tarım işçisi, rençber.

Z

zıllı : Uyuz uyuz gezen köpek.

Zıllık : Oyun bozan,

Zırcı : Sıpa, eşek yavrusu.

HABER ANONS:SAİT SADAT

AMANULLAH DALİ

NA BELA

81 - Kaşgarlı tarafından İlk Türk Dünya Haritası, (1072)

Kaşgarlı Mahmud bin Hüseyin bin Muhammed tarafından yapılan bu harita, onun Divanü Lügat-it-Türk, Bağdat Halifesi yararına 1072 (AD) yayınlanan bir bilimsel çalışma yer aldı. It is the first world map of Turkish origin known in history, and is preserved at the General National Library ( Millet Genel Kütüphanesi ) in Istanbul. Tarihte bilinen Türk kökenli ilk dünya haritasını ve İstanbul Umum Milli Kütüphanesi (Millet Genel Kütüphanesi) olarak korunuyor. It is presented on a stamp issued in 1972, on the occasion of the map's nine-hundredth birthday. Bu harita dokuz yüzüncü doğum günü vesilesiyle, 1972 yılında çıkarılan pul olarak sunulmaktadır.


The map is oriented with the east on top (but is shown here with north on top) and centres on the Turkic areas in Central Asia, which include Kashgar, the birth-place of Kashgari. Harita üzerinde doğu yönlendirilir (ama üstüne kuzey burada gösterilir) ve Kaşgar'da, Kaşgarlı doğuşu yerinde de Orta Asya Türk alanları, ilgili merkezleri. The map scale is reduced towards the edges of the map. Harita ölçeği haritanın kenarlarına doğru azalır. The geographical features are colour-coded thus: Coğrafi özellikleri dolayısıyla renk kodlu şunlardır:

•Blue – rivers Mavi - nehirler
•Green – seas Yeşil - denizler
•Light yellow – deserts Açık sarı - çölleri
•Red – mountains Kırmızı - dağlar
•Yellow – cities, countries, lands and peoples Sarı - şehirler, ülkeler, topraklar ve halklar
This map was taken from the excellent stamp website mentioned in the previous post, and is overlaid with numbers 1-24 to indicate references to (mostly) real places . Bu harita daha önceki yazı sözü mükemmel damga sitesinden alınmıştır ve (çoğunlukla) gerçek mekanlarda yapılan referansları belirtir numaraları 1-24 ile üzerlenir. Which are: Hangi şunlardır:
1.Bulgaria (judging by its location, probably the so-called Wolga-Bulgaria rather than present-day Bulgaria) Bulgaristan (konumuna göre yargılamak, muhtemelen Wolga-Bulgaristan sözde ziyade günümüz Bulgaristan)
2.Caspian Sea Hazar Denizi
3.'Rus' (Russia) 'Rus' (Rusya)
4.Alexandria İskenderiye
5.Egypt Mısır
6.Tashkent Taşkent
7.Japan (surrounded by a green semicircle) Japonya (yeşil bir yarım daire ile çevrili)
8.China (with water to the west) Çin (batısında su ile)
9.Balasagun (now in Kyrgyzstan, then the 'centre of the world') Balasagun (şimdi Kırgızistan'da, daha sonra 'dünyanın merkezi')
10.Kashgar (the map-maker's birthplace) Kaşgar (harita yapımcısı doğum yeri)
11.Samarqand Semerkand
12.Iraq Irak
13.Azerbaijan Azerbeycan
14.Yemen Yemen
15.East Somalia Doğu Somali
16.East Sahara Doğu Sahara
17.Ethiopia Etiyopya
18.North Somalia Kuzey Somali'ye
19.Indus İndus
20.Hindustan Hindistan
21.Ceylon (Adam's Peak or Jebel Serandib, indicated by the red dot on the south of the island, supposedly is where Adam was exiled to after being kicked out of Paradise) Seylan (Âdem Tepesi veya Jebel Serandib Adam Cennetin kovulmaktadırlar sonra sürgün edildi nerede Sözümona, adanın güneyinde kırmızı nokta ile gösterilir)
22.Kashmir Keşmir
23.Gog and Magog (Biblical/legendary land walled off from the world by a mountain range) Yecüc ve Mecüc (bir dağ tarafından dünyanın efsanevi / İncil kara duvarlı kapalı)
24.The World-Encircling Sea Dünya Kuşatan

BEĞDİLİ BOYU

BEĞDİLİ BOYU

Oğuz Kağan Destanı'na göre Oğuzların 24 boyundan biri ve Kaşgarlı Mahmud'a göre Divân-ı Lügati't-Türk'deki yirmi iki Oğuz bölüğünden yedincisi; "Begtili"lerdir. Belgeleri şudur : [1] diye tanımladığı bir Oğuz boyudur. Boz-Oklar'a mensup olarak Beg-Dili, Beğdili şeklinde de ifade edilmiştir. Zamanla bu kavram bazı yazılı eserlerde Baydili-Baydilli-Beğdili-Beğdi​lü-Beğdilli-Beğdillü-Beydili-B​eydilli-Badılı-Badıllı-Badilli​ şekillerini almıştır. Begtili boyunun ongunları altın kartaldır. Kuzey orta Anadolu bölgesinde Beğdilī isminde çok yerleşim yerlerine bulunur. Günümüz Azerbaycan'da da Beydili ve Beydilli isminde iki yer vardır. Kuzeydoğu İran'da da Astarābād'da Atrak ve Rūd-e Gorgān nehirleri arasında Gökleng Beğdili (Čāqū Beğdili de denilir.) isminde yerleşim yeride vardır. Bunların alt oymakları Pank, Aman-Koca (Aman-Ḵōja), Boran (Borān) ve Kareşmaz (Qarešmaz) olarak adlandırılır[2]. Pierre Oberling'e göre, güney İran'da iki küçük Bigdeli boyu Kaşkaylar birliğindeki Kaşküli (Keşkölli) kabilesine aittir[3]. Beğdili boyu, Selçuklular'la birlikte 5. ila 11. yüzyılları arasında İran ve Anadolu'nun fethinde büyük rol oynamıştır. Diğerleri de 7. ila 13. yüzyılları arasında Moğol istilasından kaçmışlar, olasılıkla Suriye'ye ulaşmışlar ve Memluklar ile güçlerini birleştirdikleri görülmüştür. Beğdili boyu Suriye'den güney ve doğu Anadolu'ya ve daha sonra İran'a yayılan Akkoyunlu ve Safeviler altında bazı önemli bir konuma sahip olmuşlardır. Ayrıca, Harezmşahlar Devleti Beğdilli boyuna mensup Kutbuddin Muhammed Harezmşah tarafından kurulmuştur. 8. ila 14. yüzyılın ikinci yarısında Beğdili boyu Taşkun Oğulları komutası altında varlık göstermiştir. 9. ila 15. ve 11. ila 17. yüzyılları arasında Halep ve Diyarbakır arasındaki bölgede en iyi mera'da büyük bir Beğdili topluluğu yaşamıştır. 11. ila 17. yüzyıllar arasında yaşamış olan bu ilk 12.000 çadırlı Halep Türkmenlerinin olduğu tahmin edilir. 10. ila 16. yüzyılda başka bir topluluk da Sivas ve Malatya arasındaki bölgeye yerleşmiş ve bazıları daha sonra güneye doğru Rakka civarına geçmiştir[4]. 10. ile 16. yüzyıla ait Osmanlı vergi kayıtlarında 23 Beğdilī yer adı görülür. Alevi Begtili boyunun 716`da Sivas`ın hafik ilçesine bağlı bir köy olarak kurulmuş. Köy yaşlılarının dediklerine bakarak 680 göktürk savaşlarından kaçarak bu bölgeye yerleşmişlerdir[kaynak belirtilmeli]. Bilindiği gibi birçok olaylar yaşayan begtili boyu şuan az bir nüfus olarak yaşamını devam ettirmektedir. Türkiye genelinde Alevi begtili boyuna bağlı 400`ün üzerinde köy ve aynı isimde 7 tane beydili köyü vardır.[kaynak belirtilmeli] Ayrıca Hacıbektaş' da yoğun olarak beydili mensupları diğer bölgedekiler gibi sünnileşmeden ( bazı köyleri hariç Barak,Hıdırlar, Killik, Hırkatepesidelik, Sadık, Avuç,Kayı, Mikail, Çiğdem, Kargın, Hasanlar, Tatar, Vb.) asimile olmadan kalabilmiştir. Irak Kerkük türkmenleri ve Suriye`nin bazı köylerinin begtili boyundan olduğu söylenilmektedir. Günümüzde Beydili boyuna mensup Tokar Almus Hubyar Köyündeki Hubyar lılar geleneksel Alevi - Türkmen kültürünü en orijinal haliyle yaşamaktadırlar. Aynı şekilde Hubyar Köyünde bulunan Hubyar Sultan Ocağına bağlı tüm köylerde ( yaklaşık 200 köy dür ) Alevi Türkmen olarak asimile olmadan günümüze kadar gelebilmişlerdir.[

MOLLA NEFES

Eýran, Turan, arap, ajam ilinde
Görmedim seniň deý owadan gelin
Jahan ragnasynda, bagyň gülünde
Bolmaz özüň kimin gül beden, gelin

Gözleseň, jan alar gara gözleriň
Ölini direlder şirin sözleriň
Alma ýaňaklaryň, güler ýüzleriň
Şirindir lebleriň miweden, gelin

Gara üzüm sen, şerbet bilen ýutmaga
Takat bermez, köňül üzüp gitmäge
Duzak gurup, aşyklary tutmaga
Zülpüň başdan-aýak tor eden gelin

Kamatyň tubudyr, goýnuňda nardyr
Gerdeniň dutardyr, zülpleriň tardyr
Jemalyň görmäge gözlerim zardyr
Görsem gül ýüzüňi sabadan, gelin

Men aşyk men, aşyk sözün beslär men
Seniň didaryňy Hakdan islär men
Salma ýoluň ertir-sabadan, gelin

Nepes diýer, aşnalygym ýat olmaz
Bir görmesem, hergiz köňlüm şat olmaz
Ýer ýüzünde sen deý periz1at olmaz
Meger, ýere düşdüň howadan, gelin

BARAK TÜRKMEN KÜLTÜRÜ

Barak Türkmen kültürü

Hazar Denizi’nin güneydoğusunda Horasan Bölgesinde bulunan Baraklar, Akkoyunlu Devleti’nin Osmanlı Devletine Otlukbeli Savaşında yenilmesi üzerine, İran ve Anadolu içlerine göç ederler. Baraklar ve Baraklar içerisinde bulunan Beğ-Dili Boyu Oymakları, Seyit Salhattin’in oğullarından Firuz Bey’i kendilerine önder olarak seçerler. Firuz Bey, zamanla hem adı hem de hayatı ile Baraklar ve diğer Türkmen Boyları arasında destansı bir anlam kazanarak, Barakların var oluş önderi olmuştur..

Baraklar 15 yüzyılda, Türkistan’ın iç bölgelerinde Horasan’a gelip Horasan’a yerleşmiş, gerek siyasi karışıklıklar gerekse Anadolu’nun Türkleştirilmesi sürecine katkı sağlamak amacıyla 16.yüzyılın sonlarına doğru Firuz Bey önderliğinde, Anadolu’ya göç etme kararı almışlardır. Yurtlarını bırakmak istemeyen bazı Barak gruplarını Horasan’da bırakan Baraklar, Firuz Bey önderliğinde 87.000 (bazı kaynaklarda 84.000 olarak kabul ediliyor) çadır olarak (400 ila 500 Bin arasında bir nüfus olduğu öngörülüyor) Anadolu’ya girerek Yozgat ve Sivas’ın güneyinde Yeni İl denilen bir bölgeye yerleşirler.

Baraklar, bölgeye hakim olmak isteyen Kürt aşiretleri ile anlaşamaz ve zamanla Kürt aşiretleri ile aralarında sürtüşmeler başlar. Hakim güç yandaşı olan Kürtler, Barakların nüfus ve savaş kabiliyetlerinden dolayı açık bir savaş yerine, Osmanlı yönetimine şikayetlerde bulunarak Barakları bölgeden uzaklaştırmak isterler. Gerek bu tür şikayetler gerekse Barakların özgürlüklerine düşkün yaşam tarzları, Merkeziyetçi Osmanlı Yönetimi tarafından kaygıyla karşılanır ve 21 Ocak 1691 tarihli İskan (Sürgün) fermannamesi ile, Baraklar Urfa-Rakka arasında kalan çölleşmiş ve devlet otoritesini tanımayan Arap Aşiretlerinin bulunduğu alana kaydırma kararı alır.

Sürgün harekatı Kadızade Hüseyin Paşa ile başlamış ve Yusuf Paşa ile tamamlanmıştır. Göçe karşı çıkan oymak beyleri idam edilmiş, zor kış şartlarında kitlesel insan ölümleri meydana gelmiştir.Yaşananları Barakların Dede Korkut’u DEDEMOĞLU ve Barak Ozanlarından Süleyman şu şekilde nakletmiştir;

Çıktık Horasan'dan eyledik sökün
Düşürdüler bizi tozlu yollara
Omuzda parlıyor kargı cıdalar
Aşırdılar bizi karlı dağlara

Bölük bölük oldu yüklendi göçler
Atlandı yaşlılar yayandır gençler
Başımıza geldi gördüğü düşler
Düşürdüler bizi gurbet ellere

Gahi konduk gahi göçtük yollara
Bilip bilmediğim gurbet ellere
Alem dağlarından şu düz çöllere
Şimdiden sonra destan olsun dillere

Oradan yükledik geldik Culab'a
Seksendörbin çadır gelmez hesaba
Deve koyun çoktur insan kalaba
Susuz hayvan inileşir göllere

Dedemoğlu der ki aşkın bağından
Aşırdılar bizi Yozgat dağından
Anadolu Sivas şehri sağından
Bizden sonra bir nam kalsın illere

Yusuf Paşa tuğlu fermanlı vezir
Sâf tutmuş ordusu emrine hazır
Bağlandı derbentler bulundu kusur
Uyan Şahin Beyim dön bak ardına

Hoyrat girdi aslanların yurduna
Duman almış şu görünen dağları
Zalim kırmış goncaları gülleri
İpe gitti obaların beyleri

Uyan Şahin Beyim dön bak ardına
Hoyrat girdi aslanların yurduna.

Hilibaz feleğin bize mi kasti
Aslana sığarmı tilkinin postu
Aşiret direği kara gün dostu
Uyan Şahin Beyim dön bak ardına
Hoyrat girdi aslanların yurduna.

Rakka'dan Colab'a döküldük yola
Kesilen kelleler gelmiyor dile
Suçumuz ne idi sürüldük çöle
Uyan Şahin Beyim dön bak ardına
Hoyrat girdi aslanların yurduna.

Süleyman’ım ne olacak hâlimiz
Urumeli bekler oldu yolumuz,
Kırıldı belimiz Firuz Beyimiz
Uyan Şahin Beyim dön bak ardına
Hoyrat girdi aslanların yurduna.

Barak Türkmen kültürü

Döşektir misafire yüzü,
Saraydır misafire gönlü
Cevherdir her bir sözü.
Böyledir Türkmenin özü.

Yaşadıkları coğrafya farklı olsa da, misafire karşı hürmetin aynı olmasını kolaylıkla fark edersiniz Türkmen kültüründe.

Misafir olduğunuzda bir Türkmen evine, erleri karşılar sizi tüm samimiyetiyle. Oturturlar sizi odalarının veya çadırlarının başköşesine. O kadar samimiyet vardır ki zannedersiniz o an her şey size odaklanmıştır. Böyle düşünmekte de son derece haklısınız; zaten o ortamda o an her şey size odaklanmıştır.

Selamlaşma faslı bittikten sonra, muhabbete dalarsınız ortamda bulunanlarla. İçerde sıcak muhabbet sürerken dışarıda ise Türkmen kadını, sıcak ocağında kendi maneviyatından da bir güzellik katar o pişen yemeğe. Bu katılan güzellik: “Yenilen yerde bereket olur” sözünün, kişinin benimseyerek yaşamında uygulamasına en güzel örnektir. Hiçbir zaman “Nereden çıkıp geldi bu kadar insan” demezler. Aksine “Gelen Hoş geldi, Sefa getirdi” deyip hürmette kusur etmezler. Ve samimiyetleri ile adeta döşek ederler yüzlerini; Saray ederler gönüllerini misafire, Türkmenler.

Hürmet esnasında, hiç kimsenin hissetmediği birde eğitim verilir. Bu eğitim Dedem Korkutun, Feriz Beylerin otağında ki geleneğin devamıdır. Bu eğitim kültürel mirasın dünden yarına aktarılmasıdır. Aşın piştiği ocağın başında Türkmen kadınının, Türkmen kızına; Muhabbet ocağında ise Türkmen erinin, Türkmen gencine devrettiği erkândır.

Hele bir de o misafir gönül olarak hoş bir âdemoğlu ise, o zaman muhabbetleri daha farklı olur. Nasıl ki; elması ancak elmastan daha sert bir malzeme keser ise. Bu toplumda olanların da gönlü, kendisinden daha güzele rastladığı vakit: Muhabbetleri, Yunus’un balı yağa katmasına dönüşür.

Aslında misafire hürmet, bu toplumun sadece bu gün veya dün gerçekleştirmiş olduğu bir durum değildir. Bu, asırlardır farklı coğrafyalarda gâhî konup, gâhî göçüp; en sonunda Anadolu’ya yerleşmiş olan Türkmenlerin, kültürel miraslarındaki zenginliklerden sadece biridir.

Buraya kadar yazımızı okuyanlar, Sanmasınlar ki “Türkmen Milliyetçiliği yapıyoruz.” Bizler 72 millete bir gözle bakanlardanız; lakin bu kültüründe hakkını vermek isteyenlerdeniz.

Bu güzelim kültür üzerine yazdığımız bir tezimiz veya kitabımız yok; ancak bu kültür deryasından, çoraklaşmış gönüllere bir damla da olsa su yetiştirmeye niyet etmiş yürekleriz.

Yöresel kıyafetli Barak Türkmen kadınları.
( Gazi Antep - Nizip Arıkdere (Germiş) köyü.)
Gâhî konduk gâhî göçtük yollarda
Bilip bilmediğim gurbet ellerde
Âlem dağlarında şu daz[4] çöllerde
Bu halimiz destan olsun dillere

Toplandı aşiret geldik Culab’a
Seksen dört bin hane gelmez hesaba
Deve koyun çoktur insan kalaba
Susuz hayvan inileşir çöllere

Dedemoğlu der ki aşkın bağından
Aşırdılar bizi Yozgat dağından
Anadolu Sivas şehri sağından
Bizden sonra bir nam kalsın elere

Gazi Antep’teki yerleşim yerleri Tilbaşar yaylasıdır. Bu coğrafi bölge, Doğuda Fırat’a, Batıda Gâvur (Amanos) Dağlarına, Güney ve Güney Batıda Halep ve Amik Ovasına kadar uzanır. Baraklar bu bölgede Arap ve Kürtlerle birlikte yaşamaktadırlar. Beraber yaşamaya başladıkları andan itibaren araları açıktır. Gün geçtikçe aralarındaki husumet daha da artar, çekilmez bir hâl alır. Barakların ünlü ozanı Dedemoğlu bir türküsünde: "Ömrümde sevmezdim Arap’ı Kürt’ü / Çekti çadırını karşıma kurdu" der. Araplarla Baraklar arasında husumet çekilmez olunca Feriz Bey daha fazla dayanamaz. Oymağın yarısını alarak Horasan'a göç eder. Horasan’a gitmeyenlerin bir kısmı Gazi Antep il sınırları içinde, diğerleri de Anadolu'nun çeşitli yörelerine dağılırlar. Onun için Anadolu’da çeşitli Barak köyleri karşımıza çıkar. İşte tespit ettiklerimizden birkaç örnek:

Adana Karaisalı’da Barak dağı - köyü
Afyon Dinar’da Baraklı “
Artvin Yusufeli’nde Barakbil “
Bolu Gerede’de Baraklar “
Bursa Merkezde Barakfakı “
Bursa Merkezde Baraklı “
Kırıkkale Keskin’de Barak “
Kırıkkale Keskin’de Barak obası “
Kırşehir Çiçekdağı’nda Baraklı “
Konya Ilgın’da Barakmuslu “
Nevşehir Avanos’da Aşağı Barak “
Nevşehir Avanos’da Belbarak “
Tokat Erbaa’da Aşağı Barak “
Tokat Erbaa’da Yukarı Baraklı”
Yozgat Boğazlıyan’da Baraklı “

Gazi Antep'te kalan Barakların yaklaşık dörtte üçü padişah 2. Süleyman döneminde bölgedeki devşirme unsurlarla sürekli kavga edip, bunların tarlalarını ve evlerini yaktıkları gerekçesiyle Rakka’ya sürülür. Bu sürgün olayının 1690'lı yılların sonunda gerçekleştiği bilinmektedir. Barakların ata yurdu İran Horasan’dır Horasan'dan 84.000 hane göç ederek gelenlerin çoğunluğu Gaziantep’in İslâhiye, Karkamış, Nizip, Oğuzeli, Şanlıurfa’nın Birecik, Bozova, Halfeti, Suruç, Adıyaman’ın Besni, Nevşehir’in Hacıbektaş ilçesinin Aşağıbarak, Yukarıbarak,Belbarak köylerinde yaşamaktadırlar. Kendilerine has kültürleri vardır. Kültürlerinde kendi adlarıyla anılan Barak Uzun Havaları önemli yer tutar. Barakların bu uzun havaları geçmişle geleceği birbirine bağlayan önemli bir köprüdür. Kendilerine ait tüm bilgileri şimdiki kuşaklara bu uzun havalar vasıtasıyla ulaştırmışlardır. Barak tarihi bu uzun havalarla destanımsı bir şekilde dile getirilir. Ünlü ozanları Dedemoğlu, Kılınçoğlu, Hurşit, Garip ve Karacaoğlan’dır

(BEYDİLİ).

SEÇİLMİŞ SÖZLER

En turistlik yerdir hayal kırıklığı.. Herkes uğrar.

Yıkılmaz TAHTIM Ayık Ol TATLIM

Seni Bekledim Ama Sen Değil AZRAİL Kapımı Çaldı Ve Dedi ki Ona Gidiyoruz Yani Sana...

Böyle Yalancı Dünyada Yaşamaktansa Ölmeyi Tercih Ederim Ama Ne Yapalım Bizde Bu Yalancı Dünyanın Mahkumlarıyız.

Eğer Bir Gün En Sevdiğin Dostun Arkandan Vurursa Seni.. İşte O Zaman Anlayacaksın Pembenin Kara, Dostluğun Yara Sevginin İse Palavra Olduğunu..

Eğer Seninleyken Yalnız Hissetmeseydim Kendimi, Başkasının Yanına Gitmezdim Sevgili!!!

Sevmek Peşinde Ordu Varken Bile Ona "Seni Seviyorum" Diyebilmektir. Sevmek Bir Şeyi Yaptıktan Sonra Sonuçlarına Katlanabilmektir. Sevmek Seni Sevmiyorum Demeden Önce, Sonrasını Tahmin Edebilmektir.

İL GEÇER

ایل گچر
گیل ای کونگلم مغرور بولمه دنیاغه گونلار گچر آیلار گچر ییل گچر
بلبل دک مست بولیپ اوچرسام باغه باغلارگچربوستان گچرگل گچر
بول فانی دنیا دیر بولمز پایانی وقتینده یودارگدانی شاه نی
غاره ییره تقدی اول سلیمانی بگلر گچر شاه لر گچر ایل گچر
... اوتر موندن همه جاندارو بی جان دریالرغوریپ داغ بولر یکسان
زمین چپه بولوب غوپریلر آسمان آی گون گچریلدیز گچر یل گچر
بول چرخ فلک دیرچرخینی چالن گیدر آخربر گون بو دنیا گیلن
رستم دک گرز اوریپ داغلاری بؤلن شیرلر گچر پلنگ گچر فیل گچر
گیل ای"مسکین" ال اوز فانی جهاندن خدا آییرماسین قیل و قال دن
هیچ زاد غالمز مگر قادر سبحان دن کته گچر کیچی گچر قیل گچر
عبدالخالق "مسکین"

Düşünce                                                                                                                                                       

Ayıp olan, bir düşünceyi gizlemek değil, o çeşit bir düşünceyi edinmektir Alain

Başkalarınınade aşağılık yapar Marivaux

Düşünceler insana keyifleri istediği zaman gelirler; benim keyfim istediği zaman değil Rouse

Düşünceler kılıçla bastırılamaz Strinberg

Düşüncelerde hastalıklar gibi bulaşıcıdırlar Andre Maurois

Düşünmeden okumak körletir; okumadan düşünmek yanıltır Clairvany

Düşünmeden öğrenmek, zaman kaybetmektir Konfüçyüs

Düşünmek görmektir Balzac

Düşünmek, ruhun kendi kendine konuşmasıdır Eflatun

Düşünüyorum, öyleyse varım Descartes

Güzel bir düşünce de ibadet sayılır Ahmed Ibşihi

Haklı bir düşüncenin meyve vermemesi mümkün değildir Tolstoy

Her insanın iradesi dışında binlerce kötü düşüncesi olabilir Oliver Goldsmith

Herkes aynı şeyi düşünüyorsa, hiç kimse fazla bir şey düşünmüyor demektir Albert Lipmann

Herkes benim düşünceme katılırsa, yanılmış olmaktan korkarım Oscar Wilde

İnsan ne kadar az düşünürse, o kadar çok konuşur Montesquuieu

GÜZEL AHLAK
Cemiyet hayatı içerisinde yaşarken insanlarla münasebetlerimiz pek çok farklılıklar arz eder. Yaptığımız alış-verişler, yolculuklar ve diğer konularda şahsiyetlerini tanırız. Bir kimsenin sinirlendiği zaman nasıl bir tavır takındığına şahit oluruz. Ya da menfaatine küçük bir halel geldiği zaman ne şekilde bir tavır sergilediğine de… İşte özellikle böylesi durumlarda kişilerin kendiliklerinden takındıkları tavır ve gösterdikleri reaksiyonlar, kendilerinin huylarını ortaya koyar. Bunların toplamı da kimsenin ahlakını teşkil eder.
Ahlak; insanın doğuştan getirdiği veya sonradan kazandığı birtakım davranış şekilleri, huylar, tavırları; manevi seviyesini belirten tutum ve tavırlardır.
İmam Gazali (r.al)de ahlak hakkında şöyle der: ahlak nefsin durumu ve şekil alması, maneviyatın hareketlerde hâkim olması iyi fiillerin, düşüncelerin zorlamadan hâsıl olmasıdır. Allah cc kuran kerimde Hz.peygamber için şöyle buyurur:
(ve inneke leala hulukun azim) ve sen elbette yüce bir ahlak üzeresin.
Muhakkak ki Hz. Muhammed s.a.v bizler için en güzel örnektir şüphesiz ki ancak ona uymakla bu güzelliğe ulaşabiliriz:
Sen ki olmak istersen eğer, mükemmel bir insan
Örnektir sana peygamberin, Muhammed Mustafa’n
O’dur ahlak abidesi, beşerin efendisi
Al hasletinden de, ol insanlığın sevgilisi
Yine de İmam Gazalinin güzel ve kötü ahlak konusundaki şu değerlendirmesini görelim.
Güzel ahlak peygamberlerin efendisinin sıfatıdır. Sıddikların amelinin en faziletlisidir. Güzel ahlak, imanın yarısıdır, muttakilerin mücahedesinin meyvesidir.Ăbidlerin riyazetidir.
Kötü ahlak ise öldürücü zehirdir. Beyin dağıtıcı felaketler, mahvedici rezaletler, Rabbul-alemin’in komşuluğundan uzaklaştırıcı habasetler ve sahibini şeytanların eline teslim eden dalaletlerdir.
İnsanda ahlak iyi ya da kötü olacak şekilde tezahür eder. Pek tabiidir ki İslam’ın tavsiyesi güzel ahlaktır. Zaten İslam’ın gönderiliş gayesi de insanların güzel ahlak sahibi olmasını sağlamaktır. Peygamber efendimiz bir hadisi şerifinde şöyle buyurur (innema buistu li utemmime mekarimel ahlak) ben ancak güzel ahlakı tamamlamak için gönderildim hz.peygamber s.a.v bunun için Allahtan güzel ahlak istemişlerdir (allahumme ahsente hakli fe ahsin Hulki) Allah’ım yaratılışımı güzel yaptığın gibi, ahlakımı da güzelleştir.
İnan insan bu duayı daima yapmalı ve uygulamak için gayret göstermeli. Toplumda insanların ilgisine ve sevgisine mazhar olmak bile kişilerin ahlakına bağlıdır insanlara karşı gönlü sevgiyle dolu, güler yüz ve tatlı dilli, onların hak ve hukukuna riayetkâr bir kişi o toplum içersinde sevilen ve sayılan bir insandır. Ama bunların zıddı bir hayat tarzı sergileyen insan ise, sevgi ve saygıya mazhar olmayacağı gibi öldükten sonra da iyilik ve rahmetle anılmayacaktır.
Adamın biri oğluna daima; sen adam olmazsın der dururmuş.
Çocuğun içine iyice oturan bu söz onu kamçılamış ve gün gelmiş o çocuk okumuş, yükselmiş ve vali olmuş hem de kendi memleketine hemen görevlileri göndererek babasını makamına getirtmek olmuş ilk işi. Apar-topar makamına gelen babasına,
Gördün mü? Bana adam olmazsın der dururdun. Şimdi ise ben memleketime vali oldum.
Babası oğluna aynı acı ve sitemle baktıktan sonra:
—Ben sana vali olmazsın demedim ki! Adam olmazsın dedim. Sen vali olmuşsun ama adam olmamışsın. Yanılmamışım eğer adam olsaydın babanı apar-topar makamına getirip böyle demezdin, diye cevap verir.
Burada çok açık bir şekilde görülen eksiklik, ahlaki olgudur
Güzel ahlakın bize getireceği kazanç nedir diye sorulduğunda
Şüphesiz ki her ibadetin kendisine ait kazançları vardır. Ama sanki güzel ahlak, bütün ibadetlerin en az birkaç katına çıkaran kazanca sahiptir. Bir hadis-i şerifte şöyle geçmektedir: innel mümine liyüdriku bihusni hulkihi dercete essaimi el kaimi. Ayşe(r.a) rasulullah(s.a.v)’i şöyle buyururken dinledim, dedi: “bir mümin, güzel ahlakı sayesinde,(nafile olarak)gündüz oruç tutup gece namaz kılan kimselerin dercesine ulaşır.”
O güzel ahlak ki imanın kemalini ortaya koyan en büyük göstergesidir: ekmelul müminine imanen ahsenuhum hulukan ve hyarukum hyarukum linisaihim. ebü hüreyre r.a den rivayet edildiğine göre rasulullah (s.a.v) şöyle buyurdu:
“müminlerin iman bakımından en mükemmeli, huyu en iyi olanıdır. Hayırlınız, kadınlarına karşı hayırlı olanlardır.
İmam Gazali ® ahlakın esaslarını dört olarak sıralamıştır
1.Hikmet: bundan bizim gayemiz; nefsin bir durumudur ki nefis onun vasıtasıyla bütün ihtiyari fiillerde doğruyu yanlıştan ayırır.
2.adalet: adaletten gayemiz; nefsin bir durumu ve kuvvetidir ki nefis onunla gazap ve şehvet kuvvetlerini idare edip onları hikmetin istediği istikamete sevk eder.
3.şecaat: bundan gayemiz; aklın şehvet kuvvetini göndermekte ve durdurmakta akla itaat etmesidir.
4. iffet: iffetten gayemiz; aklın, şehvet kuvvetini ilahi nizamın edebiyle edeplendirilmesidir. Bu bakımdan bu dört esasın mutedil ve normal oluşundan bütün güzel ahlaklar doğup meydana gelmektedir.
Hz. Ali şöyle demiştir:”güzel ahlak üç haslettedir: haramlardan sakınmak, helali aramak, çoluk çocuğuna kısmadan normal nafakasını vermektir
Başka bir rivayete göre ibni Abbas şöyle demiştir her binanın bir temeli vardır. İslam’ın temeli de güzel ahlaktır
Bu bakımdan Allah nezdinden insanların en sevimlisi, güzel ahlak ile Hz. peygamber’in yolunu ve izini takip edenlerdir
Allahım bizi de kendine laik kullarından ve böyle güzel ahlaka sahip olanlardan kılsın.

"Türkmen" adı]
I. Dünya Savaşı'ndan sonra Osmanlı Devleti'nden ayrılmış, Irak adı ile kurulan devletin vatandaşları olarak varlıklarını sürdüren Türkler'den, uzun yıllar "Türkler" diye söz edilmiştir. Mustafa Kemal Harbiye Mektebi öğrencisiyken "Bayat Türkleri" demiştir.
Ancak Lozan Konferansı sıralarında İngiliz heyeti "Türkmenler" olarak ifade etmişlerdir.[7] Buna karşılık olarak Türk delegesi başkanı İsmet İnönü Türkmen ile Türk'ün eş anlamlı oluğu ve Türkiye Türkleri'nin de Türkmen olduklarını savunmuştur.[7]
1923 Lozan ve 1926 Ankara antlaşmalarında "Musul Türkleri" denilmiştir.
1959 yılında Abdülkerim Kasım'ın yönetimi ele geçirdikten sonra Irak'ta yaşayan Türkler'e "Türkmen" denilmeye başlamıştır.[

گیلدیک

گیلدیک

بول فانیده هیچ کیمسه غالجاق دالدیر
همه میزدنیادان گوچمانه گیلدیک
یانینه بیرذره ذات آلجاق دالدیر
یخشی نی یاماندان سچمانه گیلدیک

گیلمه دیک بول دنیابیردعوااوچین
انسانه بی فایده بیرغوغا اوچین
یالان دنیا باغلی بیرسودا اوچین
بیزلرآب وحیات ایچمانه گیلدیک

بیزلریارادیلدیق عبادت اوچین
انسانلیق ایشی بول سخاوت اوچین
خیرایش لرایشلاب سعادت اوچین
حقه گیدن یولی آچمانه گیلدیک

بعضی لرغوشیلدی دنیاچاغینه
بعضی لرآلداندی گل وباغینه
آنگلارلاربارانده سونگ دوراغینه
اصل اول دوراغی گچمانه گیلدیک

قاری سادات دعاایله الله غه
سحرتوریب باغلان آه ونالاغه
یارامازیوللارده دوشمه بلاغه
فانیدان باقی غه گوچمانه گیلدیک

FERAGİ

عار بيله‌

ديرناغي‌ دميردن‌ تالانچي‌ دنيا

ايشينگ‌ يوقدور ناميس‌ بيله‌، عار بيله‌

جوري‌ جفاسي‌ كوپ‌، يالانچي‌ دنيا

قويماز سن‌ گزماگه‌ ياري‌ يار بيله‌


محبت‌ اوجيندن‌ يار بير گل‌ دييسه‌

حاجتينگي‌ ايستاپ‌ مندن‌ آل‌ دييسه‌

بيرگون‌ دوردونگ‌، بيرگيجه‌ هم‌ قال‌ دييسه‌

قدم‌ قويسام‌ آياق‌ يرنه‌ سر بيله‌


اوسدوكچه‌ اوج‌ ادر دنيانينگ‌ يلي‌

قصد اتسه‌، قوريدار درياي‌ نيلي‌

بير گونده‌ اسره‌ديپ‌ مست‌ ادر فيلي‌

بير گونده‌ نيست‌ ادر پشه‌ پر بيله‌


زمينينگ‌ اوستونه‌ داغلار چوكار سن‌

تماشاگر بولوپ‌، كسا چيقار سن‌

هر نارسه‌ني‌ بير وجه‌ ايله‌ ييقار سن‌

جلگاني‌ سيل‌ بيله‌، داغي‌ غار بيله‌



تلموريپ‌، داد اتسنگ‌، قولاق‌ توتماز سن‌

ييغلاپ‌، ياش‌ دوكه‌نه‌ رحم‌ اتمز سن‌

جان‌ متاعين‌ آلسانگ‌، قايديپ‌ ساتماز سن‌

ينه‌ دوكوپ‌ آلماق‌ بولماز زر بيله‌



ليلي‌ اوچين‌ نه‌ جبر اتدينگ‌ مجنونه‌

ظ‌الم‌، انصاف‌ ايله‌ بو ناحق‌ خونه‌

گونده‌ قيرق‌ آط‌ بزاپ‌ بردينگ‌ قارونه‌

عيسا ميدار بردينگ‌ يكه‌ خر بيله‌



مختومقلي‌ آيدار ايشيم‌ تالان‌ دير

بو نوبت‌ چوخلاردان‌ گچيپ‌ گلدن‌ دير

اعتبارينگ‌ يوقدور، سوزونگ‌ يالان‌ دير

دوست‌ قويمادينگ‌، يگسان‌ اتدينگ‌ ير بيله‌

افغانستاندان آنادولیه گوچ

انادولی آجانسینده خبرجی بولیپ ایشلیان حرمت لی عثمان مخدومینگ حیات حکایه سی نی آنگلادان بویرانینگ ایزی آدلی کتاپ چاپدان چیقدی

AA MUHABİRİ OSMAN MAHDUM'UN, HAYAT HİKAYESİNİ
KALEME ALDIĞI ''HASIR İZİ AFGANİSTAN'DAN ANADOLU'YA
SON GÖÇÜN HİKAYESİ'' ADLI KİTABI ÇIKTI

Gazeteci Osman Mahdum'un kendi hayat hikayesini kaleme aldığı ''Hasır İzi Afganistan'dan Anadolu'ya son göçün hikayesi'' adlı kitabı çıktı.
Anadolu Ajansı'nda görev yapan Mahdum, Çizgi Kitabevi tarafından basılan ''Hasır İzi'' adını verdiği kitabında Afganistan'dan başlayarak Pakistan'a, oradan da ''Cennet Vatanım'' dediği Türkiye'ye kadar uzanan maceralı bir hayat hikayesini kaleme almış.
Kitabını hazırlarken, yaşamış olduğu güzel mazilerine güldüğnü antalat Osman Mahdum,''Yeri geldi başımdan geçen onca olumsuz olaylardan dolayı, satırlarımı hüzünlü bir şekilde ıslak gözlerle yazmak zorunda kaldım'' dedi.
Pakistan'da 2 yıl mülteci olarak yaşadıktan sonra 1982 yılında 7. Cumhurbaşkanı Kenan Evren tarafından Türkiye'ye toplu halde getirilen Afgan Türkmenlerinden olan Mahdum şöyle konuştu:
''Kitabımı yazarken konuları gereği çok zorlandım. Şu kısacık ömrümde başımdan geçen onca olaylar ve hüzünlü mazilerimi yeniden yaşamak, benim için katlanacak en zor işlerden biri oldu. Çocukluk dönemini doya doya yaşayamadığım bir atmosferde, başımıza gelen onca olaylar, tüm aile fertlerimle birlikte yaşantımızın alt üst olması ve bu olumsuzluklara rağmen hayattan bir ders çıkarmamız benim için ayrı bir yeri oldu.''
Mahdum, zaman zaman ayrılık acısı ve vatan hasretiyle yanıp tutuştuğunu ifade eden Mahdum, ''Ben bu iki kuşağın yaşamış olduğu badirelerin kayda geçmesi ve gelecek nesillerin merak ile okuyacakları bir eseri yaratabilmek için böyle bir eseri kaleme aldım. Zevkle ve büyük bir beğeni ile okuyacağınız bu kitaptan sizlerde belki kendi hayatınızdan bazı kesitleri göreceğiniz'' dedi.
Yazarın kaleme aldığı ve yaşamış olduğu badireleri, kendisinden iki kuşak önce, yani dedesinin babası ve ninelerinin de yaşamış olması, kitabın hikayesini daha da ilginç hale getiriyor. 1919-1978 yılları arasına sıkışmıç hayat hikayesi ile iki kuşağın başına gelenolaylar işlenmiş.

Osman Mahdum, AA Türkmenistan Temsilcisi olarak çalıştığı başkent Aşkabat'ta çalışmalarını 7 yıl takip ettiği merhum Devlet Başkanı Saparmurat Türkmenbaşı'nın icraatlarını kaleme aldığı ''Farklı bir Lider: Türkmenbaşı'' kitabı, Orta Asya'da Bolşeviklere karşı son direnişi gösteren dedesinin babası ve bölgede saygın biryere sahip olan Halife Kızılayak'ın hayatı ve icraatlarını içeren ''Türkistan'ın Manevi Önderi Halife Kızılayak'' adlı iki ayrı kitabı yayımlanmıştı.
1982 yılında Afgan Türklerinin Lideri Abdulkerim Mahdum önderliğinde Pakistan'dan Türkiye'ye getirilen Özbek, Türkmen Kazak, Kırgız ve Tacik asıllı 4500 Afgan göçmeni Tokat, Hatay, Kayseri, Gaziantep ve Van'a yerleştirilmişti.

SOLDUM ARMANLI

سولدوم آرمانلی
انم آتام منی بردی بیر یادا
قولومدان توتدی لار اوردی لار اودا
بارسانگ آییت آقام اوغلی مرادا
من بیر قیزیل گول دیم سولدوم آرمانلی
...انم آتام قصد ایله دی جانیما
نکاح قییان ملا قالسین قانیما
آغزی قیللی گرجی گلدی یانیما
من بیر قیزیل گول دیم سولدوم آرمانلی
انم آتام کؤر نفسینه چاپاندیر
نیرده یوق دیّوثی مانگا تاپاندیر
آل یانگاقدان بیر کؤر سیچان اؤپندیر
من بیر قیزیل گول دیم سولدوم آرمانلی
بو دریانینگ بویی گیدن شور اکن
شونگا یار دییه نینگ عمری حور اکن
کلّه سی کل دییسم گؤزِم کؤر اکن
من بیر قیزیل گول دیم سولدوم آرمانلی
انه مینگ آتامینگ برن اؤویدی
تانگری جانیم آلسا موندان قوودی
قیریلدی می اوبامیزینگ ییگدی
من بیر قیزیل گول دیم سولدوم آرمانلی
اجه من آیدایین سانگا دوغریمی
کوپ اوتوردیم چووال سوردی ساغریمی
ییگریم بأش یاشیمدا یاقدینگ باغریمی
من بیر قیزیل گول دیم سولدوم آرمانلی
آلتمیش ییگیت گلدی قولی پارالی
سنم دییدینگ نصیبؤمیز آرالی
گؤزی قیزیل کیرپیک لری شیره لی
من بیر قیزیل گول دیم سولدوم آرمانلی
ارتیر تورار اوغلان یوکه سویه نر
قیزیل بالاق عشق اودونا بویانار
الین- یوزون یومان چؤرک دیله نر
من بیر قیزیل گول دیم سولدوم آرمانلی
ارتیر تورار اوغلام گیدر اوینونا
آشیجاغین سانار سالار قوینونا
گولوشمک- اویناشماق دوشمز کویونه
من بیر قیزیل گول دیم سولدوم آرمانلی
اوبالاری بؤلک- بؤلک اوتوردی
هر دره دن بیر دویأنی گتیردی
دیزیندان آشاغین نفته باتیردی
من بیر قیزیل گول دیم سولدوم آرمانلی

ملی دیل میزه قووانمالی دیل سیز انسان حیوان دان فرقی یوقدیر هر ملتده بولیشی کمین بیزینگ گوزل ترکمن خلق میزینگ هم قوانیپ بویسانار یالی اوران اوزین هم بای گچمیشه اییه بولان ملی دیلی بار. آتا بابه لرمیزینگ اوز نسل لرینه یادگار قالدیران بول اگسیلمز خزینه حتی ترکمن لرنگ ملی دولت لری نینگ دارغا دیلیپ ازیجی لرنگ آستینده خورلان دورینده هم مردانه دوریپ خلق میزی باتور لیغه , باشی دیک دورماغه چاغریپ گلدی .یونه غینانساغام "20"عصر ینگ چیلشریملی یاغدایی ترکمن لرنگ سیاسی هم مدنی دورموشینده آغیر ضربه لر اوردی .بیر یاندان روس امپرایالیزیمی ، آیرا طرفندان افغانستان ده یوره دیلیپ گلینیان فاشستی سیاست ، ایران ده بولسه فارس شووئیزیمی خلق میزینگ دیل بایلیغینه یاویز تاثیر قادیردی . اینها بوگون شول الهنچ سیاست نگ نتیجه سینی بار تنمیز بیلن چکیپ گلیاریس.ترکمنستانینگ چاگیندان داشارده یاشه یون ملیون لرچه ترکمن لر اوز انه دیل لرینده اوقو آلیپ بیلمدیک لری اوچین هر ناچه سوزونگ آراسینه فارس، عرب،سوزلر غوشولیار.بول دولت لرده یاشاپ گلیان خلق میزینگ ملی تاریخی وقدیمی مدنیتی اوسدیریلمان لیگی اوچین ترکمن باله لری اوز حقیقت لرینه گوز یتریپ بیلمه یارلر.ادیل بول یاغدایی دان پیدا لانیب ملت میزینگ دیلینی تاریخینی کمیسدیپ مسخره لاپ اونونگ یرنه اوز اویدورمه هم یاسامه تاریخ لرینی یایرادیپ باریان یاش نسل میزینگ آنگلارینی زهر لاپ گلیار لر بول یاغدای ترکمنستان ده هم شویله بولدی .مثال اوچین بوتین خلق آرا ترمینلر روسچه آیدیلیشینه او یکنیلیپ آیدیلماغه مجبور ادیلدی یازو خطمیز لاتین چه دان روسچه اویتگدیلدی.گویا دنیا ده بول دیل دان باشقه دیل یوق یالی اویلدی . روس دیلینی بیوک روس خلقینگ دیلی ((انتر ناسیونالیست)) دیل زحمتکش پرولتار یانینگ دیلی دیپ ماغتا دیلار.ترکمن دیلی نینگ ادبی دیلی اونونگ یازو خطی گرامری و سوز لوگی نینگ اوستونده بیزینگ عالم لرمیز عمرینی کول اتدیلر ، آتیلدیلر، باسیلدیلار، آغیر حوپیا تلاره کمسیتملره اوچرا دیلار . کومشالی بوری، الله قلی قره خانوف یالی یاتان یرلری یاختی بولان لر باریپ 28 نجی ییل لرده ترکمن دیلینه آلینمه ترمینلرینگ ناحیل بولمالیدیغی باره سینده گیجه لرینی گوندیز اتدیلر. شول دوره ده بول مسئله اوچ چوز گوت آغتاریلیپدی: 1- ترکمن ادبی یازو دیلینه ترکمن لر بیلن گلیپ چیقشی و دیلی بیر اهلی تورکی خلقلارنگ ادبی دیلینی اساس ادیپ آلماق و شو نونگ بیلن اوتغ شیپ اوسمگینی قازانماق. 2- ترکمن ادبی دیلینه اوکتوبر انقلابیندان ئونگ کلاسیک چی لرنگ اوز دیلی بیلن بیوک مخدومقلی نینگ دیلینی اساس ادیپ آلماق و دیلینگ شول اساس ده اوسمگینی قازانماق. 3- ترکمن ادبی یازو دیلینی بوتین لایین تازه چه ترکمن تیره طایفه لرنینگ گپلاشیک شیوه سی اساس نده اوسدیرمک. شول دورداکی عالم لرمیز ترکمن ادبی دیلی نینگ اهلی ترکمن دوشنوکلی بولماغی اوچین بوتین طایفه لرنگ آراسینده بار بولان سوز لر هم ترمینلر دان پیدالنماغینی ئونگه سوریپ دیلر.اما کمونست پارتیا نینگ آیده لری اوغورینده قول بولان لر مونونگ درگینه دینگه روس آدالغلار دان پیدا لنماغی اونده یاردیلر. اولرینگ مانگلایلارینی سجده اتدیر جک یری مسکو دی. 1930 نجی ییلنگ مای آیینده عشق آباد، ده گچریلن بیرنجی ترکمن دیل قورولتا یینده عجائب قرار لر قبول ادیلدی . شو لردان بیریسی بولسه ترکمن ادبی دیلینی یاد و آلینمه سوز لردان اساساً هم عرب، فارس، ترمینلردان آراستلاپ اونونگ یرینه قدیمی تورکی دیل لرده بار بولن سوز لردان پیدالنماق گوز ئونگونه توتیلدی .شول قرار ده ترکمن دیلینی اهلی تیره طایفه لرنگ دیل بایلیغی اساسینده اوسدیرمک خلق آرا ترمینلرینی اروپا اساس نده دوزمک و اونی دیلی نینگ قاعده لرینه اویغونلاشدیر ماق یالی مسئله لر مقصد ادیلدی . اما غینانساغام بول عدالتلی طرف لر کمونست پارتیا نینگ و دولت سیاست نینگ بهیدی اوغرونده قربان ادیلدی.و بول فکر لری آرا آتان کیشی لر بولسه گیلماز یوله ایبریلدی.ایندی بوگون ترکمنستان جمهوریت نده ترکمن آدینده بیر دولت بار بول دولت ملت میزینگ دیلینی آراسته لاشدیرماقده بایلاشدیرماقده شویله هم غونگشی افغانستان ده ایران ده یاشایان ترکمن لرنگ دیل لرینی اوسدیرمک یولونده آغیر بورجی نینگ باردیغینی اونوتمالی دال. مقالانی تیار لان : آقمراد گورگانلی

محمداکبرقرغانیM.AKBER KORGANİ

محمداکبرقرغانیM.AKBER KORGANİ

عبدالکریم آیدنگ شاعر ونویسنده
عبدالکریم آیدنگ فرزند یازی درسال 1325 هجری شمسی در ولایت بادغیس قریه ماری چاق دریک خانواده علم پرور چشم به جهان گشود. دوره ابتدائی را در همان قریه تا صنف 6 ادامه داده و جهت اموزش در حربی لیسه کابل انتخاب و وارد ان لیسه میگردد . در سال 1345 از حربی بنوونحی کابل به درجه 12 پاس فارغ گردید.و وارد اکادمی تخنیک میگردد . درسال 1348 از اکادمی حربی بنوونحی به درجه دوهم برید من فارغ التحصیل کردیده و در فرقه 8 قطعه دافع هوای جذب نظام میگردد . وبعدا در فرقه 17 شهر هرات ایفا وظیفه نموده است . در همان وقت ها بعد سپری نمودن دوره کانکور جهت ادامه تحصیلات به شهر پینزه اتحاد جمایر شوری سابق ره سپارمیشود . بعد از سه سال بار دیگر به کشور بازگشته وتا درجه دگروالی در اردوی افغانستان در بخشهای مختلاف ایفا وظیفه مینماید . از انجایکه آیدنگ به شعر ونویسندگی علاقه وافری داشت از همان دوران کودکی به سرودن اشعار و مقالا ت پرداخت و در رکاب اساتید هنر وشعر افغانستان همراه بوده است اشعار ومقالات آیدنگ در مجلات گوراش , گونش و ملیت های براد و مجلات خارجی به چاپ رسیده است . نمونه شعر عبدالكريم ايدنگ

اي خدايا ! من بوگون بيچاره بولدوم نيله يين
گل وطندان آيريليب آواره بولدوم نيله يين
بير آچيلغان گل ايديم من خاره بولدوم نيله يين
بي گره ك دالديم مگر بيكاره بولدوم نيله يين

Shir Mohammad Bayat

TURKMEN GENÇLER PİKNİĞİ

هاسی ایله دولت گلسه
یاغشی بیلن اوزان گلار
هایسی ایله محنت گلسه
تؤ ره بیلن توزان گلار
{ نقل }

دولت ایله گلار بولسه باشدان برون اوزان گلار
دولت ایلدن گیدر بولسه مُلا بیلن توزان گلار
{ مخدوم قُلی فراغی }

غریب لیق آدم ئولدیر مز
ئولدیر مسه ده گولدورمز
{ نقل }

غریب لیق بی اجل آدم ئولدیر مز ئولدیر مسه دیریلیکده گولدیر مز
{مخدوم قلی فراغی}

ایل بیله گلان طویدیر بایرام
{ نقل }

غوچ یگیده طویدیر بایرام هر ایش ایش گلسه ایل بیلانی
{ مخدوم قلی فراغی }

سرچه دن غورقان داری اکمز
{ نقل }

سرچه دن غورقان اکمز داری سنبل لارینگ بولار پری
هجوم ایلار با رچه آری غابات گلسه بال بیلانی
{ مخدوم قلی فراغی }

تو کل نر بولار اندیشه مایه
{ نقل }

یاغشی یگیت یول یتیر مز جهد قسمت دان کوپ گتر مز
مونگ قایغی بیر ایش بیتیر مز تو کل نر بهم ادر
{ مخدوم قلی فراغی }

گو یجلی بیله دالاشمه
یوو ریک بیله یاریشه
{ نقل }

مخدوم قلی گویجلی بیله دالاشمانگ خیری غویوب شر ایشلره اولاشمانگ
{ مخدومقلی فراغی }

هاسی ایله دولت گلسه
یاغشی بیلن اوزان گلار
هایسی ایله محنت گلسه
تؤ ره بیلن توزان گلار
{ نقل }

دولت ایله گلار بولسه باشدان برون اوزان گلار
دولت ایلدن گیدر بولسه مُلا بیلن توزان گلار
{ مخدوم قُلی فراغی }

غریب لیق آدم ئولدیر مز
ئولدیر مسه ده گولدورمز
{ نقل }

غریب لیق بی اجل آدم ئولدیر مز ئولدیر مسه دیریلیکده گولدیر مز
{مخدوم قلی فراغی}

ایل بیله گلان طویدیر بایرام
{ نقل }

غوچ یگیده طویدیر بایرام هر ایش ایش گلسه ایل بیلانی
{ مخدوم قلی فراغی }

سرچه دن غورقان داری اکمز
{ نقل }

سرچه دن غورقان اکمز داری سنبل لارینگ بولار پری
هجوم ایلار با رچه آری غابات گلسه بال بیلانی
{ مخدوم قلی فراغی }

تو کل نر بولار اندیشه مایه
{ نقل }

یاغشی یگیت یول یتیر مز جهد قسمت دان کوپ گتر مز
مونگ قایغی بیر ایش بیتیر مز تو کل نر بهم ادر
{ مخدوم قلی فراغی }

گو یجلی بیله دالاشمه
یوو ریک بیله یاریشه
{ نقل }

مخدوم قلی گویجلی بیله دالاشمانگ خیری غویوب شر ایشلره اولاشمانگ
{ مخدومقلی فراغی }

نور محمد عندلیب

ترکمن ادبیات نینگ تاریخینده یالقمیلی یلدوز لرنینگ بیرهگی نور محمد عندلیب دیر . نور محمد عندلیب نگ انه دان بولان و دوغیلان ییل نینگ باره سیندههنوزه چنلی دقیق و کسگیت لیجی معلومات اله گیلان یوق . یونه شونده دام (1711 – 1710) نجی میلادی ییل لرده د نیا غه اینان دیر دیلیب چاق ادیلیار . اما شاعر ینگ دوغیلان ییلینی ایرکی دوره . ده گیشلی بولان معلومات لرینگ باردیغنی نطره توویپ عالم لر اونونگ دوغیلان سنه سینی تخمینا (1660 ) نجی م ییل دیپ حساب اتمه گی معقول بیلیپ دیرلر .نورمحمد عندلیپ اوزی نینگ بای دوره دیجی لیک ادبی میراثی بیلن ترکمن ادبیات نینگ تاریخینده یتمه جک ایزغالدیران سوزاستادی دیر.شاعر اورگنج ولایتی نینگ ترکمنستانینگ کهنه اور گنج لنین رایون لری واس بوله گی نینگ قارامازی دیین یرینده یاشان ترکمن لردان بولان سید محمد استادینگ مشغله سینده دو غیلیب دیرلر.عندلیب نگ هم بابه اجداد لری شول گوچمن لرنگ آراسینده بولیب اول هم شول یرده یرلشیپ غالیب دیر .نور محمد عندلیب مشغله دور موشی نیرده اوقاند یغی . علم درجه سی باره سینده تحقیق معلومات لریوق . اما اونونگ اثرلرینی اوقانینگ ده اوز وقت وزمانینگ اینگ علملی عالمی بولیب عرب وفارس دیل لرینی کم سیز بیلیان کیشی اکن. عندلیبی گوندو غارادبیاتینی بوتین لایین اوز لشدیرن شاعر بولاندیغینی بیلمک بولیور. نور محمد عندلیب نگ اصلی کسب وکاری . کمال وهنری باره سینده آنیق و دقیق معلومات بولماسه ده (چیقر ) دیین شعری اونونگ دهقانچیلیق بیلن یقین دان غتناشیقده و مشغولاندلغینی گورکزیار. نور محمد عندلیب ترکمن ادبیات تاریخینده قلمینی اینگ اوندوملی ایشله دان. و ترکمن ادبیاتینه سالداملی غوشانجینی غوشان چپرسوزاستاد لرینگ بیری دیر. اول آنچمه لیریکی شعر لردان باشقه دام (اوغوزنامه ) (رساله نسیمی ) "سعدوقاص"وشول سطرلرینگ اییه سی طرفیندان اوستی آچیلان <قصه فرعون> اثری نینگ وهمده "لیلی ومجنون" <یوسف زلیخا> <بابا روشن> <زین العرب> داستان لرنینگ مولف و یازیجی سی دیر . شاعر ینگ دینگه قصه بیلن یازیلان " ملکه مهرنگار " اثر ی اون ایکی نجی عصرده یاشان احمدجامینگ فارسی دیلینده دورا دان شعر لریندان ترکمن دیلینه گیچران ترجمه لری هم بار. شاعر اوزاق مدت لی عمری نینگ ایچینده شویله بیربای ادبی میراث لری دوراتمک لیک بیلن دینگه اوز انه دیل و ادبیاتینی ئوسدیرمان بلکم ایسم اونی بارها باییقدیریپ دیر.یوقرده یادلاپ گیچمزیالی شاعرینگ دقیق ودولی صورتده انه دان بولان ییلی معلوم بولمیشی یادلاپ گیچمزیالی شاعرینگ دقیق و دولی صورتده انه دان بولان ییلی معلوم بولمیشی یالی آرا دان چیقان یالی آرا دان چیقان ییل لری هم آنیق ودقیق صورتده بللی ومعلوم دال .شاعرینگ اوزاق عمرسوراندیگی(60) ییل توراگی عمرسریپ یاشاپ دنیا دان ئوتان دیگی باره ده خلق آراسینده گوررینگ لر یوق دال . شاعر دان شویله بیر قیمت بها اثرلرینگ غالاندیغی هم اونونگ اوزاق مدت لی عمرسوران لیگیندان شاهد لیق بیریور.خلق اراسینده (60) یاش لرینده دنیا دان ئوتان لیگی حقینداکی بیرلیون گوررینگ لردان چن وحقیقت توتیکیپ آیدیلان صورتنده عندلیپ نگ تخمینا (1770)نجی ییل لرده آرا دان چیقاندیغینی آیدماق ممکن.

OĞUZLAR

Bozoklar ve Üçoklar ]
Bu boyların Bozoklar ve Üçoklar olarak ikiye bölünmesi ise daha sonradır. Bu iki ana kol arasında çıkan anlaşmazlıklar, boyların bir kısmının batıya göçmesine neden oldu, bir kısmı da Göktürk Devleti'nin kurulması ve Ötüken'i işgali nedeniyle batıya göçmüştür(6.yy). Kalanlar Göktürk egemenliği altına girmiştir.
630'da ilk Göktürk devletinin zayıflayıp Çin kontrolü altına girmesiyle tekrar birleşmeye başlamışlarsa da İkinci Doğu Göktürk Devleti kurulunca fazla direniş gösteremeden tekrar egemenlik altına girdiler[kaynak belirtilmeli]. (7. yüzyıl sonları). 745 yılında İkinci Doğu Göktürk Devleti de yıkılınca batıya ve Çin'e göçmüş birçok Oğuz Boyu da Ötüken'e geri dönerek Kutluk Bilge Kağan'ın kurduğu Uygur Devleti çatısı altında birleşti. Altaylar'ın batısındaki ve Tanrı Dağları bölgesindeki Oğuz toplulukları ise Gök Türklerin batı kolu olan Türgiş ya da Türkeş Kağanlığına bağlı olarak varlıklarını sürdürdüler. 760'lı yıllarda bölgeyi ele geçiren Karluk boyunun kurduğu devlette yer aldılar. Bu boyun öncülüğünde Yağma ve Çiğil boylarının da katılımıyla kurulan Karahanlı Devleti içinde Oğuz boyları da vardı. 10. yüzyılda Hazar Denizi'nin doğusunda Oğuz Yabgu önderliğinde ilk devletlerini kurdular[kaynak belirtilmeli]. 1000 yılında Kıpçaklar tarafından yıkılan bu devletten sonra Oğuzlar ikiye bölündü, bir kısmı kuzeye giderek bugünkü Kırım, Kazak, Bulgar ve Tatarların atası oldular; bir kısmı da Selçuk bey önderliğinde güneye indiler, İslamı kabul edip İslâm orduları hizmetine girdiler. Doğu'daki Oğuz kitlelerinin tarihi başka yönde gelişti. 840 yılında Uygur Devleti Kırgızlar tarafından yıkılınca Oğuzların asıl büyük göçü başladı ve Asya'nın dört bir tarafına ama daha çok kitleler halinde batıya göçtüler ve öteki kandaş boylarla birleştiler.
Oğuz kitleleri içinde Kınık boyundan olup, ataları Selçuk'un adından ötürü Selçuklular olarak anılmaya başlayan bir kol Tuğrul Bey önderliğinde 1038 yılında Irak ve İran'da Büyük Selçuklu İmparatorluğunu kurdu. Etrafta dağınık yaşayan diğer Türk boyları da bu İmparatorluğa katıldı[kaynak belirtilmeli]. 1040'da Merv yakınlarındaki Dandanakan Savaşı'nda Gaznelileri yendiler.
Selçuklu egemenliği İran, Horasan, Merv, Irak, Suriye, Güney Kafkasya ve Anadolu'da bir asırdan fazla sürdü. Son büyük sultanları Sencer'in 1141'de Semerkant ile Buhara arasında bulunan Katavan mevkiinde Moğol kökenli Karahıtaylılar'a yenilmesi ile devlet çözülmeye başladı. 1153'te kuzeydoğudan gelen Karahıtaylar ve Karluklar tarafından imparatorluk yıkılınca Oğuzlar dağıldı. Dağılan bu boyların kimi Harzemşahlara bağlandı, kimi Horasan'a, Kirman'a göçtü[kaynak belirtilmeli], kimileri de daha batıya gidip Irak'a, Suriye'ye yerleşti[kaynak belirtilmeli], kimileri de Anadolu Selçuklu Devleti 'ne katıldı. Bunlardan sonra kurulan Akkoyunlu, Karakoyunlu, Safevi Devletleri, Alemdarlar, Anadolu beylikleri, Osmanlı İmparatorluğu, Suriye, Irak ve Azerbaycan'da çeşitli beyliklerde de Oğuz Kağan Destanı mevcuttu.
Göktürkler ve Oğuzlar Vergi memuruna Amga (veya Imga) derlerdi, ve devlet kasasınada Aglık.

AFGANİSTAN'LI TÜRKMEN ŞAİRLERİ ANTOLOJİSİ
Mehmet Emin YURDAKUL'UNBırak beni haykırayım, susarsam sen matem etUnutma ki şairleri haykırmayan bir milletSevenleri toprak olmuş öksüz çocuk gibidirAfganistan Türkmen'lerinin duygu ve düşüncelerini, çektikleri sıkıntıları, uğradıkları zulümleri ve haksızlıkları, din ve dünya görüşlerini, genel anlamda Türklük özel anlamda Türkmenlik ile ilgili kaygılarını velhasılı her yönüyle yaşayan Afganistan Türkmenlerini, yine onların haykıran sesi şairlerinin dilinden bulacağınızı ümit ediyoruz. Yazar: Rıdvan Öztürk Yayınevi: Çizgi Kitabevi YayınlarıYayın Yılı: 2010, Yayın Yeri: Konya ISBN No: 9786055999995Betler: 384 bet, 14 x 20 cm
Dil: Türkçe

TURKMENİ DİLİNDE YAZILAN HAKİKİ GÖRÜNÜŞ ADLI KİTAP BASILDI

ترکمنینگ

ترکمنینگ

ا صل نسبنی بیان ا یلا سم
یافث نینگ اوغلی دیراصلی ترکمنینگ
صفت لرین بیر بیر عیان ایلاسم
اوغوز خان نسلی دیر اصلی ترکمنینگ

رستم دک هیبتلی گور اوغلی صفت
مهر بان غیلیقلی قیلا ر شفقت
سواش میداننده ارسلان صفت
باتور لیقده یوقدیر تائی ترکمنینگ

قلیچه ماهر دیر گوراش میدانده
گویا بیر یولبرس دیر گورسانگ هر حالده
قولینه بر قرار غویماز میدانده
مرد لیک یولده یوقدیر تائی ترکمنینگ

ادبلی اکراملی غیز یگیت لری
بال بیلن ایزیلمیش شرین سوز لری
دوش گلسه مهمانه گولر یوز لری
سخی لیقده یوقدیر تائی ترکمنینگ

« پیر نفس » دیر صفت کان دیر ترکمنده
گر سانا سم سانی یتما ز جهانده
اصلی اسلام اوزی خداغه بنده
عا د ل لیقده یوقدیر تائی ترکمنینگ

افغانستان ترکمنلرینینگ نشرات و مطبوعات تاریخینه غیسغجه بیر باقیش

افغانستان اون سکیزینجی یوز یلینیگ سونگلارینده احمد شاه ابدالی طرفیندن غورالن دولته بریلن بیر اسمدر بو تاریخدن سونگ بیر کان گوئیج لارینگ مجادله صحنه سی بولان أولکه ده بیر کان تغییراتلار بولیب گونیمیراچا گلندیر. بیزینگ اساس موضوعمیز بولمان سونگ سیاسی واقعه لارینگ أوستینده کان دورمان اصل موضعمیزه گچمانی اساس وظیفه ادینیارس.
ا. افغانستانده رادیو و تلیوزیون
افغانستانده بیرینجی یولا رادیو استیشنی ( 1305\1926 ) یلینده اعلی حضرت شاه امان الله خانینگ زمانینده کابل داکی پل آرتلینگ غابدالینداکی کوتی لند نی ده ایکی سانق (200 وات) فرستنده ایکی کیجیک دستگانینگ اوتیردیلماغی بیلان اورته تولقون (360 ) متر بندن کابل شهر داشلرینه صدای کابل آدینده باشلانغیچ یاینینه باشلادی. یؤنه ول وختداگی نا آراملیق سبابلی و ایچداکی سواشلرینگ نتیجه سینده رادیو صدای کابلینگ نشراتی دوردیریلدی. و ینام 16 ییل بیر دوراقلا مه دن سونگ ( 1320\ 1941 ) دورینگ صدر اعظم اورون باسری و معارف وزیری سردار محمد نعیم خانینگ کوششلری بیلان تازه عمارات و تازه استدیولر غورالیب کابیلینگ پل باغ عمومی بؤلگه سینه گؤچیریلیب (20) کیلوات دستگاه بیلن (660) کیلو سایکلده گؤنده یکی ساعت یاین بیلن ایشه باشلاندی.
خوشباختانه سنه ( 1342 \ 1964 ) ده تازه تخنیکلر بیلن ترقی ایددیریلیب پل باغ عمومی بؤلگه سیندن گؤچیریلیب شیپیلله کی یری انصاری واته گتیریلیب رادیو افغانستان آدینده دؤرلی تؤیسلی پروگراملر بیلان بؤتین افغانستانه یایینینی دوام اتدیریور. شول وخت بویینچا افغانستانینگ داکتر محمود حبیبی بولیبدیر. حاضررادیو افغانستان آدی أؤیتگاب رادیو یی مللی افغانستان آدینده مشهور بولیب گیحه گؤندییز نشراتینه دوام ادیور. و مونینگ یانینده بیر کان خصوصی رادیو کانالی اوز نشراتلارینه دوام ادیوندیر.
تلویزیون بولسه بیرینجی گزک (25.11.1356/ 1977 ) ییلینده جاپان أؤلکه سینینگ تخنیکی کمکلری بیلن اول بیر دنمه نشرات ادیب حاضر گیحه گؤند ییز کسینتیسیز یایینینه دوام ادیب گلیوندیر. موندن باشغه هم بیر کان خصوصی کاناللار فضای وطنده مردم افغانستانه خدمت ادیب گلیوندیر.
ب. افغانستان رادیوسینده ترکمن پروگرامینینگ نشریاتی
بو دؤرانی تورت قسمده مطالعه اتمک ممکندیر زیرا بعضی تغییراتلار سبابلی کاسی دؤرلر پروگراملرینگ نشریاتدن غالدیریلدیغی گوریلیور.
1. بو دؤره ( 10 میزان1350 / اوکتوبر 1971 ) افغانستان ترکمنلرینینگ صوتی یعنی رادیوئی نشراتینینگ اولینبار باشلاندیغی دؤره بولیب پارلمانداکی ترکمن اوزبک وکیللرینینگ کوشش و تغلالری بیلن هر گؤن ساعت التیدن باشلاب 45 دقیقه سؤره لی بیر برنامه تی. پروگرامهای محللی رادیوئی افغانستان چؤکاتی آستینده اوزبکی، پشه ئی، بلوجی، نوریستانی یالی پروگراملرینگ غابدالینده نشریاته باشلان گؤزل ترکمنیمیز هم دؤرینگ کلتور و اطلاعات وزیری حؤرمتلی محمد ابراهیم ینگ سؤز چقیشلاری بیلن باشلانیب غیغسغه تولقونینگ ( 88 ) متر بند (3306 ) کیلو سایکلدن أؤز نشراتینه باشلاندیر.
یونه بو برنبمه لر دورینگ فاشست و ناسیونالیست سیاستی سبابلی رمضان آیینگ افطار وختینه دنگ گلمه سی سبب گورکزیلیب « روزه مبارک آیینده خلقیمیزینگ دینچلیق و راحتلیغه غاتی احتیاجلری باردیر و بو پروگراملرینگ ذو وخته دنگ گلنی أؤچین روزه آیی گچیینچا دوردیریلسین» فرمانی بیلن غالیریلیب داود خانینگ رژیمی چؤکیینچا دوام ادیور.(24.06.1353 /1974 ) ــــ ( 02.1357 /1978 ).
2. داود خانینگ جمهور نظامی سنه ( 02.1357 /1978 ) ده تاریخ هندگینه گومیلان سونگ افغانستان دموکراتیک جمهورلیغی اورتا گلیور. بو رژیمینگ دوردینجی سان فرمانی بیلن افغانستانده یاشیون اهلی خلقینگ دیللرینده رادیو و مطبوعات نشراتی باشلنیور. شول جمله دن ترکمن دیلی هم، هر گؤن بیر ساعتلاپ کابل وختی بیلن ساعت تورتدن باشه چا أرز نشراتینه دوام ادیور.پروگرامهای محللی رادیوئی افغانستان آدی تغییر ادیب برنامه های ملیت های برادر افغانستان آدینه أؤگریلیار.
نوشته شده توسط muhammad qasim

عاشق‌ بولموشام‌



اي‌ يارانلار بير يوزي‌ گل‌، آيه‌ عاشق‌ بولموشام‌

بارچالار مقصودي‌ ــ گل‌ رعنايه‌ عاشق‌ بولموشام‌

بلبلم‌، باغ‌ ايچره‌ بير غوغايه‌ عاشق‌ بولموشام‌

اوزي‌ غايب‌، زلف‌لري‌ يلدايه‌ عاشق‌ بولموشام‌

منزليم‌ داغ‌ ايچره‌دير، صحرايه‌ عاشق‌ بولموشام‌



چون‌ فلك‌ سالدي‌ مني‌ اول‌ گون‌ فنا توپراغينه‌

دوشدي‌ سيريم‌ دايما مكه‌، مدينه‌ داغينه‌

بلبل‌ اولدوم‌، سايراديم‌، گيرديم‌ ارم‌نينگ‌ باغينه‌

پايبند اولدوم‌ او گون‌ غم‌ اهلي‌نينگ‌ دوزاغينه‌

يوز بلا محنت‌لي‌ بير سودايه‌ عاشق‌ بولموشام‌



كونگلوم‌ ايچره‌ يار غمي‌ دير، منزليم‌ صحراده‌، هي‌

پوششيم‌ غم‌ - غصه‌دير، من‌ دونميشم‌ فرهاده‌، هي‌

سالدي‌ عشقينگ‌، دلبرا، جان‌ و جگريم‌ اوده‌، هي‌

وادريغا، گچدي‌ عمريم‌ ضايا، بردين‌ باده‌، هي‌

آهي‌ چوخ‌، افغاني‌ چوخ‌، بير كويه‌ عاشق‌ بولموشام‌



بيلمه‌نم‌، اول‌ نه‌ بحردير، نه‌ معظ‌م‌ داغي‌ دير

آلدي‌ كونگلوم‌، گيتدي‌ عقليم‌، تن‌ مدام‌ نا چاغي‌ دير

آني‌ نسبت‌ اتمك‌ اولماز، قمري‌، بلبل‌، زاغي‌ دير

آي‌ غرض‌، هر زلفينه‌ يتميش‌ مونگ‌ ار توسساغي‌ دير

قدي‌ - قامتي‌ بلند، زيبايه‌ عاشق‌ بولموشام‌



دوست‌، هواي‌ وصلينگي‌ من‌ شونچا چيندان‌ ايسترم‌

دام‌ زلفينگ‌ قيدينه‌ اوزومني‌ زندان‌ ايسترم‌

دييمه‌: "غمدان‌ بير زمان‌ كونگلومني‌ خندان‌ ايسترم‌

بير غريب‌ عاشق‌ منم‌، يار، سني‌ سندن‌ ايسترم‌

گيجه‌ و گونديز، بيلينگ‌، هو-هايه‌ عاشق‌ بولموشام‌



وصل‌ ياريمدان‌ ديگرگه‌ انتظ‌اريم‌ يوق‌ منينگ‌

قالميشام‌ حيران‌ اولوپ‌، غيري‌ مداريم‌ يوق‌ منينگ‌

آلدي‌ جانيم‌ عشقينگ‌ اودي‌، اختياريم‌ يوق‌ منينگ‌

گلسه‌، عقليم‌ داغيدار، گيتسه‌، قراريم‌ يوق‌ منينگ‌

غمزه‌سي‌ اوق‌، قاشلاري‌ اول‌ يايه‌ عاشق‌ بولموشام‌



آيدادير مختومقلي‌، من‌ آندا كانه‌ اوغراديم‌

سير اديپ‌، بارديم‌ فلكه‌، لامكانا اوغراديم‌

چون‌ مني‌ رسوا قيلان‌ عشق‌ يگانه‌ اوغراديم‌

يتميش‌ ايكي‌ شهر ايچينده‌ مونگ‌ بير دكانه‌ اوغراديم‌

شونچا سرگردان‌ - سفيل‌ و رايه‌ عاشق‌ بولموشام‌

ماهیت و فرجام قیام ملی ترکمنها
جنبش رهائی بخش ترکمنها ، تا آستانه سال 1924، عمدتاً از روحیه ای آشتی طلبانه همراه با تلاشی صادقانه برای عضویت برابر حقوق در جامعه ایران برخوردار بود، تا از مضمونی جدائی طلبانه از آن، ترکمنها در حین دفاع از استقلال و هویت ملی و مالکیت خود بر سرزمین خویش، در قبال شناسائی دولت ایران، خواهان شناسائی استقلال داخلی خود از طرف دولت مرکزی بوده اند. آنها در هر دوره ای از انتخابات مجلس، سعی در شرکت در آن و انتخاب و اعزام نماینده خود به مجلس شورای ملی جدید التاسیس ایران را داشتند. در این رابطه مثلاً گفته می شود که: "از طرف جعفربائیها آدینه محمد ترکمان تاجر مخصوص کموش تپه به وکالت ایالات منتخب شده، ماهی صد تومان به او می دهند. هفتم ماه ژانویه قضات جعفربائی به شهر آمده در انجمن مذاکره رفتن آدینه محمد را نمودند. مشارالیه باید به تهران برود قراری به جهت شرارت ایلات و رفع کدورت بین ولایت و تراکمه بشود. عجالتاً قراری در این باب داده شد." مخابرات استرآباد، ماه ژانویه سال 1910، ص 179)
و یا: "روز نهم ماه جون به قریب دویست نفر تراکمه جعفربائی و اتابائی و داز و دویچی به استرآباد آمده دیوانخانه رفتند سردار رفیع به ایشان اظهار داشته یک نفر وکیل برای خودمان معین نمایند. افغان قاضی را ترکمنها به وکالت رأی داده به طهران بفرستند." حتی در سیزدهم ماه اکتبر سال 1923، یعنی در آستانه قیام ملی نیز آمده است که: " چند نفر داوطلب وکالت استرآباد و یموت می باشند".( مخابرات استرآباد،13اکتبر سال 1923 ، ص 883)
اما هیچگونه مدارکی که دال بر پذیرفته شدن نمایندگان ترکمن در مجلس شورای ملی، از طرف دولت مرکزی باشد، وجود ندارد. بجای آن اسناد زیادی از تلاش حکام و والیان دولت در منطقه برای کسب آرای ترکمنها بنفع افراد مورد نظر خود با نقض آشکار حق رأی آزادانه مردم با توسل به زور و اجبار و یا تطمیع و فریب وجود دارد. مثلاً: ایلات ترکمان از گوگلان الی انتهای خاک جعفربائی متحد شده وکیل خود را از جعفربائی معین نمایند. آصف الملک چند نفر قضات و سران جعفربائی را در یساقی احضار کرده که تعرفه ها را به اسم سردار منور سپهدار بنویسند. قضات مراجعت نموده با تراکمه مذاکرات، بعد جوابی تراکمه به آصف الملک نوشتند که ما از خود وکیل معین خواهیم کرد. ابداً سپهدار اعظم را نمشناسیم. (مخابرات استر آباد، نهم ماه فروردین سال 1920، ص689)
سپهدار اعظم، هر چند که در آن دوره نخست وزیر ایران بوده است! ترکمنها حتی در مواردی نیز برای دادن رأی خود به سردار سپه رضاخان تحت فشار قرار می گیرند که هر بار بدلیل تقارن این درخواست با منافع ملی ترکمنها و در مقابله ناموفقانه با روحیه بالای خود آگاهی ملی در میان ملت ترکمن، همیشه بطور قاطعانه از طرف آنها رد شده بود.
در تمهیدات دولت مرکزی برای سرکوبی تمام عیار جنبش ملی ترکمنها، جنگ روانی و فریب افکار عمومی ایرانیان با قلب حقایق و وارونه سازی ماهیت این جنبش در حد " یاغیگری، آدمکشی و چپاول و غارت و .." جایگاه اساسی داشت. تلاشهای راسیستی تاریخ سازان درباری و پان ایرانیستهای دست اندرکار رسانه های گروهی آن دوره در مسموم سازی اذعان عمومی ملت حاکم نسبت به جنبش ملی ترکمنها، تأثیرات معین خود را حتی بر ذهن نسلهای آینده آن نیز بر جای گذاشته است. آنها در نهایت فریبکاری و ابتذال می نوشتند:" ترکمنها تنها کاری که می کردند این بود که بر سر راه خراسان کمین می کردند و به غارت و کشتار مسافران می پرداختند."( موضوع پیشرفتهای ایران در عصر پهلوی، تهران، سعید نفیسی سال 1318،ص22)
و یا :" ترکمنها جز تفنگ، اسب، تاراج، تاخت و تاز، شورش و آدمکشی چیزی نمی دانستند"! (دشت گرگان، عباس شوقی، تهران 1314،ص44) و تمامی این توهین های ملی و تبلیغات شوونیستی علیه یک اقلیت ملی که تنها خواهان رعایت حقوق ملی و استقلال داخلی خود از طرف حکومت مرکزی ایران بود، با دست و دلی باز دولت در سرتاسر ایران در مقیاس عمومی انتشار می یافت گستردگی و تأثیر این تبلیغات شوونیستی برای فریب چندین نسل در ایران کفایت کرده و تأثیر آن تا حدی است که امروزه نیز این اطلاعات منبع تغذیه فکری سوسیال شوونیستها و پان ایرانیستها می باشد.
اما، مضحک ترین جنبه این سوء تبلیغات در آن ست که آنهادر حالیکه نیروی اشغالگر و تجاوزکار را در سرزمین ملتی بعنوان " ناجی" آن ملت معرفی می کنند و خود این ملت مورد تجاوز در سرزمین اشغال شده خود را نیز، "غارتگر و یاغی" و "شورشی و آدمکش" خوانده و یا "بیگانه ستیز" معرفی می کنند!! این مصداق همان ضرب المثل ترکمنی است که : " مللیکچا یئر بئرسئنگ، اوئی ایسنی یئردن چیکارار"!
در دوره قبل از اعلام جمهوری در ترکمنستان ایران، همانند دوران قبل از آن حکومت مرکزی سوار بر موج همین تبلیغات شوونیستی و به بهانه واهی "برقراری آرامش و ثبات" و مقابله با روحیه "بیگانه ستیزی"، ملت ترکمن، چندین بار لشکر کشی های خونین به منطقه نمود. اما طبق اسناد موجود، عامل اصلی این عدم "آرامش و ثبات" و "بیگانه ستیزی"، بغییر از خود حاکمیت و عوامل حکومتی آنها در منطقه کس دیگری نبود. در این سند بجای مانده از این دوره نیز درست به همین مسئله تأکید شده است: " قضات و پیرمردان یموت با هم مشورت نموده رأی دادند به حکومت استرآباد نوشته اگر میل دارد امنیت برقرار باشد به طهران خبر بدهند کلیه ادارات را با عده ژاندارم احضار به مرکز نمایند و این اختلاف بین ولایت و یموتی را تراکمه متعهد می شوند اگر مالی از اهالی شهر یا دهات سرقت بشود طایفه آق اویلی از عهده آن برآیند. هر آینه ولایتی از ترکمانان سرقت نمایند حکومت از عهده برآید" (مخابرات استرآباد، ص 804، سال 1922)
در آن دوره قضات ترکمن، جهت اجرای احکام خود و برای برقراری نظم و امنیت در منطقه، نیروی مسلح ویژه ای اختیار داشتند که در مورد آن چنین آمده است: "چندی است عقلای طایفه جعفربائی با یک عده ریش سفیدان در دو فرسخی بین خاک آتابائی و جعفربائی به عنوان انجمن و اتحاد با طایفه همجوار خود و سایر طوایف هر پنج خانه یک آلاچیق در آنجا برده سوروسات زیادی هم برای رسیدن میهمان خارج تهیه نموده به اسم آق اولی (آق اویلی) همه وقت یک عده سوار مسلح اضافه از دویست نفر از ایلات به نوبه حاضر شده، سی سوار عرابه های تجاری را وارد شهر کرده و عودت می دهند."( مخابرات استرآباد، ص 804، سال 1922)
حراست از امنیت و جان و مال مردم از طرف نیروهای انتظامی ترکمن، تنها محدود به خود منطقه ترکمن نشین نشده، بلکه حکومت مرکزی نیز در مواقعی بنا به درخواست اهالی غیر بومی و همجوار منطقه بدلیل امانت داری و احساس مسئولیت این نیروها، مجبور به استخدام آنها برای حفاظت از این مناطق غیر ترکمن نشین می شد. زیرا، اهالی غیر بومی ترکمنصحرا با وجود سواران ترکمن احساس امنیت بیشتری نسبت به حضور نیروهای چپاولگر دولتی در میان خود می کردند. بعنوان نمونه:"اهالی به حکومت تظلم می نمایند، ژاندارم را برگردانیده در عوض سوار تراکمه و سوار بنیچه استرآبادی را بگیرند برای این سرحد بهتر است."( جنبش رهائی بخش ترکمنهای ایران،خ، آتایف،ص 51)
با انتخاب عثمان آخوند به رهبری ترکمنها در،" 8 ماه مرج 1919 " ، که "کلیه طوایف یمود با عقیده وی، همراهی داشته اند، نظم و امنیت نیز در ترکمنصحرا کاملاً حکمفرما می شود. در این رابطه، مأمور انگلستان گزارش می دهد که: "مغری الیه از حرکات متهورانه خود نکشیده. ثانیاً چندی است امنیت حاصل شده، کسبه شهری و تجار کموش تپه به گنبد کابوس برای کسب رفته اند. عثمان آخوند فرستاده قرار دادند از ماه جمادی الاولی گمرگ از مال التجاره و صادرات آنجا را دریافت نمایند و گمرک آنجا ماهی یکصد و پنجاه تومان عایدات است دارند." (مخابرات استرآباد، ص 936)
اما، برقراری امنیت در صحرای ترکمن، برخلاف تبلیغات مبلغین شوونیست دولت مرکزی، باب طبع آن نبود. زیرا، هرگونه بهانه و مستمسکی را در راه اجرای سیاست توسعه طلبانه و شوونیستی آنرا در منطقه بی اثر و خنثی می ساخت! بنابراین، در راستای ایجاد ناامنی و آشوب در منطقه، از هر وسیله ممکن مانند تشویق و تطمیع و ترغیب بسیاری از اهالی غیر بومی به چپاول روستاهای ترکمن نشین با تسلیح و حمایت ژاندارمری و مقامات محلی دولت استفاده گردید. مانند تسلیح و بکارگیری شرورترین اهالی کرد محله (کردکوی) و بندر ترکمن در چپاول روستاهای غرب ترکمن صحرا و ترغیب خوانین مرتجع قبایل، بربر، تیموریها، هزاره ها، به جنگهای موضعی با ترکمنها فعال ساختن مجدد سردار معزز درسال 1922 رئیس طایفه شادلوی بجنورد علیه ترکمنها بوده است. در این رابطه در ژانویه همان سال، روزنامه "ستاره ایران"، گزارش می دهد که:" سردار معزز خان بدنبال جنگ با ترکمنهای یاغی به شهر باز گشته است"
این اقدامات، علیرغم تلاشهای آشتی جویانه قضات و رهبری ترکمنها، بویژه تلاش مستقیم نپس سردار، شخصیت پر نفوذ و محبوب ترکمنها در میان مردم غیر بومی منطقه و از قهرمانان قیام ملی در سال 1916 علیه روسیه تزاری، تا آستانه سال 1924، از طرف دولت مرکزی و حکام و امرای محلی آن تداوم یافت. در بررسی مدارک و اسناد برجای مانده از آندوره، به غیر از تشنج آفرینی ها و اقدامات ایضائی دولت مرکزی در منطقه، قساوتها و مجازاتهای قرون وسطایی حیرت انگیزی از طرف عوامل دولتی در مورد ترکمنهایی که در مناطق غیر بومی ترکمنصحرا بسر می بردند، آمده است. مانند، "دستور به دم توپ گذاشتن"،"گردن زدن" و یا " دستور به بریدن سر چند نفر ترکمن"، "میخ کردن گوشهای ترکمنی به تنه درخت"، آدم ربائی تحت پوشش تبلیغی، دستگیری رهبران شورشیان و اعدامهای شتاب زده و بدون محاکمه افراد عادی ترکمن و ... به وفور یافت می شود! طبیعی است که این برخوردهای کینه توزانه و وحشیانه، نمی توانست حرکات غیر قابل کنترلی از انتقام گیری در میان آسیب دیده ترین بخشهای جامعه ترکمن، را بدنبال خود در بر نداشته باشد!
مسئله بحث برانگیز و قابل تأمل در این میان، برخورد مشابه "مشروطه خواهان" با حکومت مرکزی و در بعضی موارد حتی وحشیانه تر از آن با ترکمنها می باشد. سند زیر گویای وضعیت مشروطه خواهان استر آبادی با ترکمنها و حتی در مواقعی با مردم غیر بومی این منطقه می باشد: "مشروطه طلب های استرآباد بیشتر از مستبدهای خاطر خواه سلسله قاجار به تاریکی افتاده و به سیاهی آلوده اند و این مایه تعجب و خلاف انتظار باورش دشوار"! (مخابرات استر آباد)
اما، با وجود قرار گرفتن شخصی بنام" پانوف بلغاری"، معروف به "بارون پانوف ارمنی"، در رأس رهبری مشروطه خواهان استرآباد و مازندران، آلوده بودن آنها به سیاهی، باورش چندان نیز دشوار نیست. زیرا حتی در صورت بلغاری بودن این شخص با توجه به جنگهای 108 ساله معروف آنها با دولت عثمانی برای استقلال بلغارستان و یا در صورت ارمنی الااصل بودن این فرد با توجه به کینه و خصومت آنها با عثمانیها در ادوار مختلف، این شخص کینه خاصی نسبت به ترک زبانان از نیاکان خود به ارث برده بود که در برخورد وی با ترکمنها کاملاً این کینه و انتقامجوئی بی معنا از ملتی دیگر به صرف ترک زبان بودن آنها، کاملاً مشهود بوده است. دراین باره هشدار کتبی قضات ترکمن که وظیفه تنظیم و پیشبرد سیاست خارجی ترکمنها را نیز بر عهده داشتند، به " انجمن ولایتی" استرآباد گویای وضعیت این انجمن در آندوره است:" ایضا قضات جعفربائی به انجمن ولایتی کاغذی نوشتند. مدتی است بین ولایت و تراکمه نزاع و جدال رفت و آمد می شود. تقصیر از جانب رؤسای انجمن می باشد. تا زمانی که اتفاق نگردیده موجب فتنه و فساد فوق العاده و خرابی فقرا خواهد بود. حتی الامکان خوب است اسباب آسودگی و اصلاح را پیش آورده، طایفه یموت یا ولایتی رفت و آمد نمایند."( مخابرات استرآباد، غره اکتبر 1909، ص 157)
اما، این هشدارهای دلسوزانه و آشتی جویانه قضات ترکمن، در میان اعضای رهبری مشروطه طلبان استرآبادی با وجود شخصی چون "پانوف" در رأس آن گوش شنوائی نیافت. بنابراین دلیل اصلی حمایت غیر فعال بخشی از ترکمنهای غرب ترکمنصحرا از محمد علی شاه، بویژه بورژوازی تجاری نوپای این منطقه را باید در سیاستهای خصمانه و بی معنای"انجمن ولایتی" استرآباد از بدو تأسیس آن به رهبری "پانوف بلغاری"، باید جستجو کرد.
حکومت مرکزی پا به پای پیشبرد سیاست به آشوب کشانیدن منطقه در همسویی سیاسی و عملی با مشروطه خواهان استرآبادی، جهت در هم شکستن نهایی توان اقتصادی ترکمنها، دست به حربه کثیف محاصره اقتصادی منطقه زد که در این مورد آمده است که: " قدغن گردیده ترکمانها مال التجاره و غله حمل نکنند."( مخابرات استرآباد،25 اکتبر و 24 ماه دسامبر 1920 ص 731،737)
منظور قطع صادرات منطقه به روسیه و ایران است! و یا: " نفت که از کموش تپه وارد استرآباد و حمل به شاهرود می نمایند برای مداخل حکومت قدغن گردیده هر کسی بدون اجازه فقط به جائی حمل نماید در اداره نظمیه توقیف شود و جریمه دارد.&

GURURLU TURKMEN YİGİTLERİ AODATİ MUACİRİN BAKANI SAYN DR.CEMAHİR ANVERİYLE BİR ARADA

TURKMENCE AYDIM

BİRLİK SOSYAL VE KÜLTÜREL TOPLULUGU

SERVER BAGŞİNİN OGLU A.VAHAB SERVERİYLE YAPTIĞIMIZ RAPORTAJ

sadat:ilki bilen bizim davetimizi icabet edip geldiğiniz için çok teşekkürler hoş geldiniz diyorum

A.vahap serveri:çok sagolun bana da bu fırsatı ayarladığınız için

Sadat:önce kendinizi tanıtır mısınız

A.vahap serveri:ben Abdul vahap rahmetli server bagşinin oglu 1965 yılında farıyap vilayetinin altı bölek köyünde dünyaya geldim

Sadat:Kaç yaşınızdan beri şarkı söylüyorsunuz

A.vahap serveri:ben on beş yaşımdan beri şarkı söylüyorum

Sadat:kaç kardeşsiniz

A.vahap serveri:Allaha şükürler olsun dört kardeşiz iki kız iki de erkek

Sadat:Muzik aletlerinden hangilerini çalmayı biliyorsunuz

A.vahap server:dutar danbura armunye akording ve darbuka çalmayı biliyorum

Sadat:yine bir kez katılımınzdan dolayı çok teşekkürler işlerinizde başarılar diliyorum

A.vahap serveri:çok sagolun